ĐÊM CÁI VỒN
Tôi vẫn nhớ như in những câu chuyện gia đình do ba mẹ tôi kể lại. Mỗi lần nghĩ đến là lòng lại thấy xót xa, thương cho phận nghèo của gia đình và cũng cảm thông cho những mảnh đời cư cực khác.
Năm đó, tết nhưng cả vùng buồn hiu vì nhằm năm mất mùa. Giáp tết rồi, ngoại tôi còn quảy đôi gánh đi khắp xóm và khi về vừa cởi khăn ra vội lấy cái ngoái trầu đã cười bỏm bẻm: “Năm nay có gánh khoai này ăn tết khá!” Ý ngoại lo xa vì lúa còn trong bồ không thể nào ăn đủ đến tháng mười khi đến vụ mới (mỗi năm quê tôi chỉ làm một vụ lúa), cả nhà phải chuẩn bị đối phó với nạn thiếu ăn. Năm đó tôi chưa thôi nôi.
Để chuẩn bị cho một năm khó khăn, mới mồng mười tết, ba tôi đã khăn gói rời quê nhà ở Bến Tre đi Cà Mau để làm thuê. Mẹ tôi ở nhà gửi tôi cho bà ngoại, sáng luôn dậy sớm theo mấy dì mấy chị đi nhổ rau năn, rau đắng về đổi gạo. Bữa cơm bữa cháo thế mà vui vẻ, đầm ấm. Bốn tháng sau ba về, vốn được một ít, đủ chuẩn bị cho mùa mới. Nhưng mùa mới cũng chẳng khá hơn bao nhiêu. Tính tới tính lui, lúa không đủ ăn cho cả năm, ba mẹ tôi bàn nhau đi Cà Mau chuyến nữa.
Phen này cả gia đình đi nên ba tôi càng ra sức làm lụng. Mẹ tôi kể lại, cứ sáng sớm ăn vội chén cơm nguội, ba theo mấy chú bác cùng cảnh ngộ đi đào đất cho các gia đình người địa phương. Ba tôi khỏe mạnh, tháo vát nên được người ta quý mến và có việc làm không ngớt. Mẹ tôi ở nhà trông tôi và làm việc lặt vặt cho mấy gia đình có nhu cầu. Còn nửa tháng nữa là đến tết, ba đem bán nửa chỉ vàng cùng với tiền để dành, mua một chiếc ghe, chuẩn bị chèo về Bến Tre. Ba mẹ tôi đi mua vài chục kí gừng, hơn tạ gạo rồi mượn cối xay thành bột phơi khô cho vào các bồng vải để chở về quê (ngày đó nếu chở nhiều gạo sẽ bị khám xét và quy là buôn lậu). Bà con thấy gia đình tôi khó khăn nên ai cũng bán thiếu, hẹn qua năm vào sẽ trả, dù chẳng ai chắc rằng liệu gia đình tôi có từ Bến Tre vào Cà Mau nữa hay không? Mẹ tôi có hai chỉ vàng gồm một đôi bông nửa chỉ của ba tặng hồi đám cưới và một sợi dây chuyền một chỉ rưỡi của bà ngoại tặng khi mẹ còn con gái. Mẹ gói chúng vào một tờ giấy rồi giấu dưới đống gừng, phòng trộm cướp. Xong xuôi, cả nhà trở về.
Cứ theo con nước mà đi, ngày chèo đêm nghỉ, ba chèo lái, mẹ bơi mũi. Một bữa, ghe đến Cái Vồn (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long) thì trời tối. Ba cột ghe vào bờ nghỉ. Đến nửa đêm, khi nước triều rút, chiếc ghe bị nghiêng và bị chìm. Ba tôi chỉ kịp đưa mẹ và tôi, lúc bấy giờ chưa đầy hai mươi tháng, lên bờ, rồi tìm cách tát nước. Mẹ tôi kể lại, suýt chút nữa là nhảy xuống sông để vớt cái mền cưới, nhưng vì mắc bồng tôi nên đành nhìn cái mền từ từ trôi mất. Nghe tiếng tri hô, có hai thanh niên đi tuần đến giúp cứu ghe và vớt đồ. Tới chừng ổn định lại thì mới hay gừng đã bị trôi gần hết, các bồng bột một số bị trôi, số còn lại ngấm nước, mớ gạo để dành cũng ướt sũng. Đau nhất là hai chỉ vàng, cả gia tài đã trôi mất. Mẹ tôi ôm tôi khóc ròng. Ba thì nói như thề: “Mất hai chỉ vàng rồi làm sao về nhà?” Đêm đó cả nhà lên bờ trong lạnh lẽo tuyệt vọng.
Sáng hôm sau, ba mẹ tôi lại lục đục sửa soạn lại ghe, chưa quyết định đi tiếp hay trở lại Cà Mau. Nhìn dưới bãi bồi ở trên sông ở ngay mớn nước, mẹ tôi bỗng reo lên: “Cái gói vàng kìa!”. Thì ra gói vàng nặng nên còn trầm ngay chỗ chiếc ghe bị chìm. Nhặt lên, còn nguyên hai chỉ vàng, ba mẹ tôi mừng muốn khóc, lật đật gói ghém đồ đạc tiếp tục về quê.
Hành trình lại tiếp tục, lựa lúc trời nắng, ba mẹ tôi đem bột và gạo ra phơi, để dành về quê ăn. Nhờ trời, chuyến đi ấy cuối cùng cũng về đến nhà, tuy mất mát một số đồ nhưng cả ba người đều bình an và số tài sản lớn nhất là hai chỉ vàng vẫn còn nguyên vẹn. Năm sau, cả nhà lại chèo ghe vào Cà Mau một chuyến nữa, để trả nợ số hàng mua thiếu năm trước. Nghe kể chuyện chìm ghe suýt nữa chết đuối, bà con cảm động và không ai chịu nhận tiền cả…
***
Thỉnh thoảng ba tôi hay bảo: “Khi nào có dịp cha con mình sắm chiếc ghe đi Cà Mau một chuyến”. Ý ba tôi muốn nói đến những người hàng xóm tốt bụng ở Cà Mau, dù khó khăn nhưng vẫn sẵn lòng giúp đỡ những người khác. Ý ba tôi cũng muốn nhắc nhở anh em chúng tôi không được quên cội nguồn của gia đình, phải nhớ những ngày cơ cực mà luôn phấn đấu. Tôi cũng hi vọng có dịp đi với ba tôi về Cái Vồn, nơi tôi suýt chết đuối để cảm nhận đầy đủ sự nhọc nhằn của ba mẹ trong những ngày tháng gian khó. Nhưng cảnh xưa người cũ, chắc chẳng hi vọng tìm được dấu vết ngày xưa.
Trải qua gần ba mươi năm, đất nước ngày càng phát triển. Gia đình tôi cũng không còn khó khăn như trước. Anh em chúng tôi đã tốt nghiệp đại học và đều có việc làm ổn định. Mỗi khi nghĩ lại những câu chuyện của gia đình, tôi lại bồi hồi hình dung về cái đêm ở Cái Vồn với lòng thương kính ba mẹ vô bờ!
Tôi vẫn nhớ như in những câu chuyện gia đình do ba mẹ tôi kể lại. Mỗi lần nghĩ đến là lòng lại thấy xót xa, thương cho phận nghèo của gia đình và cũng cảm thông cho những mảnh đời cư cực khác.
Năm đó, tết nhưng cả vùng buồn hiu vì nhằm năm mất mùa. Giáp tết rồi, ngoại tôi còn quảy đôi gánh đi khắp xóm và khi về vừa cởi khăn ra vội lấy cái ngoái trầu đã cười bỏm bẻm: “Năm nay có gánh khoai này ăn tết khá!” Ý ngoại lo xa vì lúa còn trong bồ không thể nào ăn đủ đến tháng mười khi đến vụ mới (mỗi năm quê tôi chỉ làm một vụ lúa), cả nhà phải chuẩn bị đối phó với nạn thiếu ăn. Năm đó tôi chưa thôi nôi.
Để chuẩn bị cho một năm khó khăn, mới mồng mười tết, ba tôi đã khăn gói rời quê nhà ở Bến Tre đi Cà Mau để làm thuê. Mẹ tôi ở nhà gửi tôi cho bà ngoại, sáng luôn dậy sớm theo mấy dì mấy chị đi nhổ rau năn, rau đắng về đổi gạo. Bữa cơm bữa cháo thế mà vui vẻ, đầm ấm. Bốn tháng sau ba về, vốn được một ít, đủ chuẩn bị cho mùa mới. Nhưng mùa mới cũng chẳng khá hơn bao nhiêu. Tính tới tính lui, lúa không đủ ăn cho cả năm, ba mẹ tôi bàn nhau đi Cà Mau chuyến nữa.
Phen này cả gia đình đi nên ba tôi càng ra sức làm lụng. Mẹ tôi kể lại, cứ sáng sớm ăn vội chén cơm nguội, ba theo mấy chú bác cùng cảnh ngộ đi đào đất cho các gia đình người địa phương. Ba tôi khỏe mạnh, tháo vát nên được người ta quý mến và có việc làm không ngớt. Mẹ tôi ở nhà trông tôi và làm việc lặt vặt cho mấy gia đình có nhu cầu. Còn nửa tháng nữa là đến tết, ba đem bán nửa chỉ vàng cùng với tiền để dành, mua một chiếc ghe, chuẩn bị chèo về Bến Tre. Ba mẹ tôi đi mua vài chục kí gừng, hơn tạ gạo rồi mượn cối xay thành bột phơi khô cho vào các bồng vải để chở về quê (ngày đó nếu chở nhiều gạo sẽ bị khám xét và quy là buôn lậu). Bà con thấy gia đình tôi khó khăn nên ai cũng bán thiếu, hẹn qua năm vào sẽ trả, dù chẳng ai chắc rằng liệu gia đình tôi có từ Bến Tre vào Cà Mau nữa hay không? Mẹ tôi có hai chỉ vàng gồm một đôi bông nửa chỉ của ba tặng hồi đám cưới và một sợi dây chuyền một chỉ rưỡi của bà ngoại tặng khi mẹ còn con gái. Mẹ gói chúng vào một tờ giấy rồi giấu dưới đống gừng, phòng trộm cướp. Xong xuôi, cả nhà trở về.
Cứ theo con nước mà đi, ngày chèo đêm nghỉ, ba chèo lái, mẹ bơi mũi. Một bữa, ghe đến Cái Vồn (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long) thì trời tối. Ba cột ghe vào bờ nghỉ. Đến nửa đêm, khi nước triều rút, chiếc ghe bị nghiêng và bị chìm. Ba tôi chỉ kịp đưa mẹ và tôi, lúc bấy giờ chưa đầy hai mươi tháng, lên bờ, rồi tìm cách tát nước. Mẹ tôi kể lại, suýt chút nữa là nhảy xuống sông để vớt cái mền cưới, nhưng vì mắc bồng tôi nên đành nhìn cái mền từ từ trôi mất. Nghe tiếng tri hô, có hai thanh niên đi tuần đến giúp cứu ghe và vớt đồ. Tới chừng ổn định lại thì mới hay gừng đã bị trôi gần hết, các bồng bột một số bị trôi, số còn lại ngấm nước, mớ gạo để dành cũng ướt sũng. Đau nhất là hai chỉ vàng, cả gia tài đã trôi mất. Mẹ tôi ôm tôi khóc ròng. Ba thì nói như thề: “Mất hai chỉ vàng rồi làm sao về nhà?” Đêm đó cả nhà lên bờ trong lạnh lẽo tuyệt vọng.
Sáng hôm sau, ba mẹ tôi lại lục đục sửa soạn lại ghe, chưa quyết định đi tiếp hay trở lại Cà Mau. Nhìn dưới bãi bồi ở trên sông ở ngay mớn nước, mẹ tôi bỗng reo lên: “Cái gói vàng kìa!”. Thì ra gói vàng nặng nên còn trầm ngay chỗ chiếc ghe bị chìm. Nhặt lên, còn nguyên hai chỉ vàng, ba mẹ tôi mừng muốn khóc, lật đật gói ghém đồ đạc tiếp tục về quê.
Hành trình lại tiếp tục, lựa lúc trời nắng, ba mẹ tôi đem bột và gạo ra phơi, để dành về quê ăn. Nhờ trời, chuyến đi ấy cuối cùng cũng về đến nhà, tuy mất mát một số đồ nhưng cả ba người đều bình an và số tài sản lớn nhất là hai chỉ vàng vẫn còn nguyên vẹn. Năm sau, cả nhà lại chèo ghe vào Cà Mau một chuyến nữa, để trả nợ số hàng mua thiếu năm trước. Nghe kể chuyện chìm ghe suýt nữa chết đuối, bà con cảm động và không ai chịu nhận tiền cả…
***
Thỉnh thoảng ba tôi hay bảo: “Khi nào có dịp cha con mình sắm chiếc ghe đi Cà Mau một chuyến”. Ý ba tôi muốn nói đến những người hàng xóm tốt bụng ở Cà Mau, dù khó khăn nhưng vẫn sẵn lòng giúp đỡ những người khác. Ý ba tôi cũng muốn nhắc nhở anh em chúng tôi không được quên cội nguồn của gia đình, phải nhớ những ngày cơ cực mà luôn phấn đấu. Tôi cũng hi vọng có dịp đi với ba tôi về Cái Vồn, nơi tôi suýt chết đuối để cảm nhận đầy đủ sự nhọc nhằn của ba mẹ trong những ngày tháng gian khó. Nhưng cảnh xưa người cũ, chắc chẳng hi vọng tìm được dấu vết ngày xưa.
Trải qua gần ba mươi năm, đất nước ngày càng phát triển. Gia đình tôi cũng không còn khó khăn như trước. Anh em chúng tôi đã tốt nghiệp đại học và đều có việc làm ổn định. Mỗi khi nghĩ lại những câu chuyện của gia đình, tôi lại bồi hồi hình dung về cái đêm ở Cái Vồn với lòng thương kính ba mẹ vô bờ!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét