BA TÔI VỚI NHỮNG LỜI TRỐI CỦA LƯU BỊ
Ba tôi thông thuộc khá nhiều truyện Tàu. Ông có thể kể hàng giờ từ chuyện "Phong Thần" qua "Đông Chu", đến "Hán Sở tranh hùng", "Tam quốc", "Tùy Đường", rồi "Ngũ hổ bình Tây", "Tây du ký"... Tôi cũng có thể nghe hàng giờ mà không biết chán. Giọng ông ồm ồm nhưng ấm áp lạ thường. Có đoạn nào không hiểu, tôi thường ngắt ngang lời ông để hỏi mà chưa bao giờ bị rầy rà. Thì khi giải đáp xong, ông hay hỏi "đến chỗ nào rồi" rồi lại tiếp tục câu chuyện của mình như là cái mạch cảm hứng không hề bị gián đoạn. Đọc sách, nhất là văn học cổ điển Trung Quốc, là một phần rất quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hiểu biết của ông nói chung và về kiến thức văn học, lịch sử nói riêng vì trong thời loạn lại sinh ra trong gia đình nghèo, ông chỉ học chưa hết lớp ba trường làng và vẫn lắm khi nói rằng mình... không biết chữ.
Học được cái thú đọc truyện Tàu của ba, tôi khi vừa biết chữ cũng đã lò mò đánh vần từng chữ nhỏ xíu, từng câu sệt chữ trong quyển "Tam quốc chí" (bản cũ). Cộng với những câu chuyện kể của ba, tôi đã phần nào hiểu được nội dung chính của tác phẩm này trước khi đọc toàn bộ vào những năm học trung học. Tôi cũng học được sự yêu ghét của ba tôi đối với các nhân vật trong Tam Quốc. Ba tôi nói, Lưu Bị là kẻ giả nhân giả nghĩa (tôi được biết là có nhà phê bình cũng có ý kiến tương tự), còn Tào Tháo tuy tàn ác nhưng là một trong những nhân vật có tài nhất của bộ truyện. Tuy vậy, cái mà ba tôi học (và qua đó tôi cũng được học) được nhiều nhất lại là của Lưu Bị.
Truyện viết rằng, sau khi không nghe lời khuyên của Khổng Minh mà nhất quyết đi báo thù cho Quan - Trương, Lưu Bị đại bại trước hỏa công của Lục Tốn ở Hào Đình và phải lui về Bạch Đế Thành để trốn sự truy đuổi của quân Ngô. Tại đây, Lưu đã viết di chiếu trối cho con trưởng là Lưu Thiện (có sách viết là Lưu Thiền). Chiếu có đoạn viết: "Các con! Phải cố gắng lên mới được! Chớ thấy điều ác nhỏ mà cứ làm, chớ thấy điều thiện nhỏ mà không làm! Có hiền có đức mới phục được lòng người. Đức của cha con mỏng manh, chớ nên bắt chước! Các con cùng làm việc với thừa tướng, phải đối đãi như cha, chớ có lười, chớ có quên! Anh em các con phải làm thế nào cho có tiếng khen mới được! Gắn nhớ mấy lời, nhớ lấy! Nhớ lấy!"
Chiếu đọc nghe thật xúc động và cuối câu đều kết thúc bằng dấu chấm cảm (theo bản dịch). Đó là một chuỗi các câu cầu khiến, một chuỗi những lời yêu cầu, khuyên răn tha thiết của người cha trước phút lâm chung.
Ba tôi thường chỉ nhắc lại câu "Chớ thấy điều ác nhỏ mà cứ làm, chớ thấy điều thiện nhỏ mà không làm!" như là một lời khẳng định quan niệm sống bất di bất dịch của người. Thỉnh thoảng trong những buổi chuyện trò, ba tôi lại nhắc câu ấy như là lời nhắn nhủ, dặn dò chân thành mà tôi không bao giờ được quên. Lưu Bị ngày xưa (qua sách) chỉ dạy con vào lúc cuối đời của mình (để đến nỗi đánh mất cơ đồ), còn ngày nay, tôi được ba tôi uốn nắn, kềm cặp từ thuở nhỏ và mỗi bước chân của tôi trên đường đời, tôi lại nhận được những lời nhắc nhở, khuyên nhủ chân thành.
Lớn lên, đi học, rồi khi ra trường nhận công tác tôi đều xa nhà, và không còn có nhiều dịp gần gũi với ba nữa. Những khoảng thời gian ngắn ngủi gặp nhau, sau khi bàn luận đủ thứ chuyện trên đời, ba tôi lại trầm ngâm với những lời "thiện, ác" của Lưu Bị. Bằng kinh nghiệm của mình, ba tôi hay nói: "Con chớ nên chăm bẳm việc lo làm giàu. Vì so với ba, con được học hành đến nơi đến chốn, chắc thế nào cũng không phải chịu cảnh chạy ăn từng bữa, nên con cũng không cần phải lo "vinh thân phì gia" rồi thành ra người phạm pháp. Khi có con, con cũng phải lấy việc dạy con làm trọng, không được để đến khi sắp chết rồi mới trối như Lưu Bị thì dở quá!". Hầu như câu chuyện bao giờ cũng vậy, cũng kết thúc bằng những lời "giáo huấn" khá nặng nề như thế! Ban đầu tôi hơi phật ý nhưng dần dần cũng hiểu ra rằng chính vì ba tôi lo xa cho tôi. Với nhiều người cha khác, việc làm giàu bằng mọi giá của con cái luôn được khuyến khích nhưng với ba tôi thì khác. Ông chưa bao giờ nói với tôi là phải cố làm giàu. Tôi xem đó là một "rào cản" hữu hiệu để tôi khỏi rơi xuống vực thẳm của sự mù quáng vì tiền tài và danh vọng. Dần dần, tôi càng cảm thấy ba tôi thật có lý và khi nào ông "quên" những lời nhắc lại đó, tôi lại cảm thấy thật băn khoăn.
Với tôi, ba chính là người thầy lớn nhất của cuộc đời tôi. Ba đã cho tôi tất cả, từ những điều nhỏ nhặt nhất đến những khái niệm lớn lao của cuộc sống và xã hội, dĩ nhiên là bằng những cách giản dị và bình dân, mà cũng rất gần gũi và cụ thể, như cuộc đời của ông vậy.
Tôi nhớ câu chuyện về Tử Lộ, một học trò của Đức Khổng Tử, thuở hàn vi đi kiếm củi đổi gạo về nuôi mẹ già, sau làm quan thỉnh thoảng lại khóc vì không còn mẹ để phụng dưỡng. Tôi tự nghĩ, còn có cha mẹ để nghe những lời dặn dò, nhắn gửi, còn được hầu hạ sớm hôm thì chẳng phải hạnh phúc hơn nhiều sống trong giàu sang mà lúc nào cũng nơm nớp với những tai họa bất ngờ?
Ba tôi thông thuộc khá nhiều truyện Tàu. Ông có thể kể hàng giờ từ chuyện "Phong Thần" qua "Đông Chu", đến "Hán Sở tranh hùng", "Tam quốc", "Tùy Đường", rồi "Ngũ hổ bình Tây", "Tây du ký"... Tôi cũng có thể nghe hàng giờ mà không biết chán. Giọng ông ồm ồm nhưng ấm áp lạ thường. Có đoạn nào không hiểu, tôi thường ngắt ngang lời ông để hỏi mà chưa bao giờ bị rầy rà. Thì khi giải đáp xong, ông hay hỏi "đến chỗ nào rồi" rồi lại tiếp tục câu chuyện của mình như là cái mạch cảm hứng không hề bị gián đoạn. Đọc sách, nhất là văn học cổ điển Trung Quốc, là một phần rất quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hiểu biết của ông nói chung và về kiến thức văn học, lịch sử nói riêng vì trong thời loạn lại sinh ra trong gia đình nghèo, ông chỉ học chưa hết lớp ba trường làng và vẫn lắm khi nói rằng mình... không biết chữ.
Học được cái thú đọc truyện Tàu của ba, tôi khi vừa biết chữ cũng đã lò mò đánh vần từng chữ nhỏ xíu, từng câu sệt chữ trong quyển "Tam quốc chí" (bản cũ). Cộng với những câu chuyện kể của ba, tôi đã phần nào hiểu được nội dung chính của tác phẩm này trước khi đọc toàn bộ vào những năm học trung học. Tôi cũng học được sự yêu ghét của ba tôi đối với các nhân vật trong Tam Quốc. Ba tôi nói, Lưu Bị là kẻ giả nhân giả nghĩa (tôi được biết là có nhà phê bình cũng có ý kiến tương tự), còn Tào Tháo tuy tàn ác nhưng là một trong những nhân vật có tài nhất của bộ truyện. Tuy vậy, cái mà ba tôi học (và qua đó tôi cũng được học) được nhiều nhất lại là của Lưu Bị.
Truyện viết rằng, sau khi không nghe lời khuyên của Khổng Minh mà nhất quyết đi báo thù cho Quan - Trương, Lưu Bị đại bại trước hỏa công của Lục Tốn ở Hào Đình và phải lui về Bạch Đế Thành để trốn sự truy đuổi của quân Ngô. Tại đây, Lưu đã viết di chiếu trối cho con trưởng là Lưu Thiện (có sách viết là Lưu Thiền). Chiếu có đoạn viết: "Các con! Phải cố gắng lên mới được! Chớ thấy điều ác nhỏ mà cứ làm, chớ thấy điều thiện nhỏ mà không làm! Có hiền có đức mới phục được lòng người. Đức của cha con mỏng manh, chớ nên bắt chước! Các con cùng làm việc với thừa tướng, phải đối đãi như cha, chớ có lười, chớ có quên! Anh em các con phải làm thế nào cho có tiếng khen mới được! Gắn nhớ mấy lời, nhớ lấy! Nhớ lấy!"
Chiếu đọc nghe thật xúc động và cuối câu đều kết thúc bằng dấu chấm cảm (theo bản dịch). Đó là một chuỗi các câu cầu khiến, một chuỗi những lời yêu cầu, khuyên răn tha thiết của người cha trước phút lâm chung.
Ba tôi thường chỉ nhắc lại câu "Chớ thấy điều ác nhỏ mà cứ làm, chớ thấy điều thiện nhỏ mà không làm!" như là một lời khẳng định quan niệm sống bất di bất dịch của người. Thỉnh thoảng trong những buổi chuyện trò, ba tôi lại nhắc câu ấy như là lời nhắn nhủ, dặn dò chân thành mà tôi không bao giờ được quên. Lưu Bị ngày xưa (qua sách) chỉ dạy con vào lúc cuối đời của mình (để đến nỗi đánh mất cơ đồ), còn ngày nay, tôi được ba tôi uốn nắn, kềm cặp từ thuở nhỏ và mỗi bước chân của tôi trên đường đời, tôi lại nhận được những lời nhắc nhở, khuyên nhủ chân thành.
Lớn lên, đi học, rồi khi ra trường nhận công tác tôi đều xa nhà, và không còn có nhiều dịp gần gũi với ba nữa. Những khoảng thời gian ngắn ngủi gặp nhau, sau khi bàn luận đủ thứ chuyện trên đời, ba tôi lại trầm ngâm với những lời "thiện, ác" của Lưu Bị. Bằng kinh nghiệm của mình, ba tôi hay nói: "Con chớ nên chăm bẳm việc lo làm giàu. Vì so với ba, con được học hành đến nơi đến chốn, chắc thế nào cũng không phải chịu cảnh chạy ăn từng bữa, nên con cũng không cần phải lo "vinh thân phì gia" rồi thành ra người phạm pháp. Khi có con, con cũng phải lấy việc dạy con làm trọng, không được để đến khi sắp chết rồi mới trối như Lưu Bị thì dở quá!". Hầu như câu chuyện bao giờ cũng vậy, cũng kết thúc bằng những lời "giáo huấn" khá nặng nề như thế! Ban đầu tôi hơi phật ý nhưng dần dần cũng hiểu ra rằng chính vì ba tôi lo xa cho tôi. Với nhiều người cha khác, việc làm giàu bằng mọi giá của con cái luôn được khuyến khích nhưng với ba tôi thì khác. Ông chưa bao giờ nói với tôi là phải cố làm giàu. Tôi xem đó là một "rào cản" hữu hiệu để tôi khỏi rơi xuống vực thẳm của sự mù quáng vì tiền tài và danh vọng. Dần dần, tôi càng cảm thấy ba tôi thật có lý và khi nào ông "quên" những lời nhắc lại đó, tôi lại cảm thấy thật băn khoăn.
Với tôi, ba chính là người thầy lớn nhất của cuộc đời tôi. Ba đã cho tôi tất cả, từ những điều nhỏ nhặt nhất đến những khái niệm lớn lao của cuộc sống và xã hội, dĩ nhiên là bằng những cách giản dị và bình dân, mà cũng rất gần gũi và cụ thể, như cuộc đời của ông vậy.
Tôi nhớ câu chuyện về Tử Lộ, một học trò của Đức Khổng Tử, thuở hàn vi đi kiếm củi đổi gạo về nuôi mẹ già, sau làm quan thỉnh thoảng lại khóc vì không còn mẹ để phụng dưỡng. Tôi tự nghĩ, còn có cha mẹ để nghe những lời dặn dò, nhắn gửi, còn được hầu hạ sớm hôm thì chẳng phải hạnh phúc hơn nhiều sống trong giàu sang mà lúc nào cũng nơm nớp với những tai họa bất ngờ?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét