NGÀY XƯA ĐI COI HÁT
Tôi nhớ những lần đi coi cải lương ở quê hai mươi năm trước. Quê tôi nằm trên một cù lao nên trở thành cách trở. Còn chỗ tôi ở lại càng cách trở bởi nằm mông quạnh giữa một vùng quê hẻo lánh. Năm thuở mười thì mới một đoàn văn công về diễn. Nhà tôi nằm giữa đồng, mỗi bận có đoàn hát về diễn thì âm thanh theo gió vọng qua mấy bờ kênh nghe vang vang, cứ như tiếng của diễn viên ở ngay dưới lòng kênh. Tôi mê lắm. Cái tuổi thơ nhiều màu sắc và nhiều sự tưởng tượng làm sao! Nhưng tôi vẫn chưa lần nào đi coi hát thì vẫn không thể hình dung người ta hát ra làm sao, sân khấu nó như thế nào. Sự tưởng tượng qua những lần nghe hát trên đài thì mơ hồ lắm.
Lần đó ba tôi đã đưa cả nhà đi xem vở cải lương lịch sử Gánh cỏ sông Hàn, một tuồng tích nổi tiếng về cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Đêm đầu năm không trăng, nước mặn biến thành muôn vì sao lấp lánh cu sa vào nhịp dầm bơi của ba tôi. Con kênh từ nhà đến "giồng" - nơi có đông dân sinh sống, cũng là nơi dựng rạp, thường ngày gần sao đêm ấy đi lâu thế! Từ xa đã nghe tiếng trống, tiếng nhạc xập xình của sân khấu, gợi cho tôi một sự nôn nao khó tả. Tôi giục ba bơi xuồng nhanh tay để lần đầu được thấy cái là sân khấu, để xem những người gọi là nghệ sĩ cải lương, mà lâu nay tôi chỉ được nghe qua sóng radio hoặc từ loa phóng thanh thuận gió vọng xuống dòng kênh ngay trước nhà. Rồi thì cũng đến rạp. Gọi là rạp cho nó đúng tên mà cũng để cách điệu hóa, chứ nếu giở tự điển ra mà tra chắc lạ lắm. Rạp vốn là nhà máy đường của xã, với sân khấu là một khoảng sân được rào lại để bán vé, có mấy người đang canh người ta vào coi "cọp". Đó đây còn nồng nồng mùi bã mía, vang vang tiếng nói cười lẫn trong những tràng âm thanh gần như hết công suất của một đám nhạc cụ, lấn át cả tiếng máy nổ phát điện cũng chạy phành phạch không chịu thua kém.
Lần đầu tiên đến một nơi gọi là rạp hát, tôi thấy cái gì cũng lạ, dù nhà máy đường với tôi thì chẳng lạ gì. Tôi vẫn nhớ như in mấy đứa trẻ toan bẻ rào chui vào bên trong liền bị nhung người gác tóm cổ, đứa bị xách tai, đứa bị đá đít, bóng rọi to trên vách, khiến tôi hết hồn.
Đến nơi, ba mua vé rồi cả nhà dắt nhau vào bên trong chờ sân khấu mở màn. Bên ngoài, người ta cũng lũ lượt vào, không phải chỉ vì giá vé bình dân mà còn vì sự yêu thích bộ môn cải lương và nhất là đã lâu lắm mới có một đoàn hát từ trên tỉnh về đây diễn. Trong lúc chờ đợi, mẹ đi mua mấy bịch đậu phụng rang, anh em chúng tôi vừa nhấm nháp hương vị thơm lừng của đậu vừa nghe ngóng và quan sát khắp nơi. Tôi thấy cái gì cũng lạ, cái gì cũng ngộ, và ngộ nhất là cái lò đường ngày nào chạy phun khói đen kịn giờ có thể trở thành một rạp hát nho nhỏ với cái chỗ từng là nơi để đường làm sân khấu còn chỗ chất mía lại là khán đài. Người ta hầu như ngồi bệt xuống đất, họ cười cười nói nói, vừa bàn tán những chuyện bên lề của đoàn hát, vừa nói chuyện đồng án. Ba tôi ngồi ngay phía sau mẹ con chúng tôi, cũng đang nói chuyện với mấy người đàn ông bên cạnh vừa có ý canh chừng anh em chúng tôi có thể vì tò mò mà chạy lạc đi mất.
Rồi sân khấu cũng mở màn. Những nghệ sĩ môi đỏ má hồng vừa hát vừa múa may trông thật vui mắt. Tôi thích nhất là đoạn anh hề Minh Tàng được mời uống rượu, người mời (tôi đã quên mất nhân vật này) cứ liên tục mời nhưng chỉ toàn uống một mình rồi lại hỏi: "Ngon hôn Minh Tàng?" Minh Tàng trả lời: "Ngon cái lỗ mũi". Người ta cười rần rần. Tôi cũng cười ngặt nghẽo. Lâu lâu đến một đoạn xúc động, mẹ tôi lại sụt sịt, nhưng đến đoạn hài hước mẹ lại cười. Tôi thấy lạ nhưng nhìn quanh hầu như cô nào, dì nào cũng thế!
Rồi tuồng cũng vãn. Tôi coi nhưng chẳng hiểu nó nói cái gì. Trên đường về ba giải thích cho tôi nghe. Tôi cũng hiểu sơ sơ và cái ý thức của một đứa trẻ đã hình thành một chút tình cảm về cải lương và đã là cải lương thì nói về chống giặc! Lên xuồng, trong lúc ba ngồi lái mẹ ngồi mũi cùng ra sức bơi ngược nước thì mấy anh em chúng tôi chơi trò "mời rượu". Tôi hỏi: "Ngon hôn Minh Tàng?", hai đứa em thi nhau trả lời: "Ngon cái lỗ mũi!" Cả năm người cùng cười, tiếng cười vọng dưới dòng kênh nghe vang vang.
Đến nhà, chúng tôi lên giường ngủ. Đêm không còn tiếng nhạc, tiếng trống ồn ào nữa mà chỉ còn tiếng lá dừa ngoài sân xào xạc, lâu lâu lại vang một tiếng chim trời lạc đàn kêu xao xác. Chúng tôi chìm vào giấc ngủ rất nhanh, trong chiêm bao, tôi còn thấy mình làm tướng quân với tay kiếm múa may đang đánh giặc và xen vào đó là câu: "Ngon cái lỗ mũi" của anh Minh Tàng.
Suốt thời niên thiếu, tôi không có nhiều lần được cùng cả nhà đi xem cải lương như thế, vì rất hiếm khi đoàn văn công về xã hát như thế. Nhưng mỗi lần cả nhà cũng đóng cửa lặng lẽ bơi xuồng đi xem hát đều để lại cho tôi những kỷ niệm, những tình cảm sâu sắc. Tôi càng có thêm nhiều dịp để thấy bàn tay rắn chắc của ba, vòng tay dịu dàng của mẹ, như là một tường thành vững chắc cho chúng tôi lớn lên thành người. Và cũng qua những tuồng tích như thế này, tôi bắt đầu có những tình cảm đầu tiên về loại hình sân khấu truyền thống, về tình yêu quê hương đất nước.
Tất cả những điều đó đã bắt đầu cho tôi trở thành người.
Tôi nhớ những lần đi coi cải lương ở quê hai mươi năm trước. Quê tôi nằm trên một cù lao nên trở thành cách trở. Còn chỗ tôi ở lại càng cách trở bởi nằm mông quạnh giữa một vùng quê hẻo lánh. Năm thuở mười thì mới một đoàn văn công về diễn. Nhà tôi nằm giữa đồng, mỗi bận có đoàn hát về diễn thì âm thanh theo gió vọng qua mấy bờ kênh nghe vang vang, cứ như tiếng của diễn viên ở ngay dưới lòng kênh. Tôi mê lắm. Cái tuổi thơ nhiều màu sắc và nhiều sự tưởng tượng làm sao! Nhưng tôi vẫn chưa lần nào đi coi hát thì vẫn không thể hình dung người ta hát ra làm sao, sân khấu nó như thế nào. Sự tưởng tượng qua những lần nghe hát trên đài thì mơ hồ lắm.
Lần đó ba tôi đã đưa cả nhà đi xem vở cải lương lịch sử Gánh cỏ sông Hàn, một tuồng tích nổi tiếng về cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Đêm đầu năm không trăng, nước mặn biến thành muôn vì sao lấp lánh cu sa vào nhịp dầm bơi của ba tôi. Con kênh từ nhà đến "giồng" - nơi có đông dân sinh sống, cũng là nơi dựng rạp, thường ngày gần sao đêm ấy đi lâu thế! Từ xa đã nghe tiếng trống, tiếng nhạc xập xình của sân khấu, gợi cho tôi một sự nôn nao khó tả. Tôi giục ba bơi xuồng nhanh tay để lần đầu được thấy cái là sân khấu, để xem những người gọi là nghệ sĩ cải lương, mà lâu nay tôi chỉ được nghe qua sóng radio hoặc từ loa phóng thanh thuận gió vọng xuống dòng kênh ngay trước nhà. Rồi thì cũng đến rạp. Gọi là rạp cho nó đúng tên mà cũng để cách điệu hóa, chứ nếu giở tự điển ra mà tra chắc lạ lắm. Rạp vốn là nhà máy đường của xã, với sân khấu là một khoảng sân được rào lại để bán vé, có mấy người đang canh người ta vào coi "cọp". Đó đây còn nồng nồng mùi bã mía, vang vang tiếng nói cười lẫn trong những tràng âm thanh gần như hết công suất của một đám nhạc cụ, lấn át cả tiếng máy nổ phát điện cũng chạy phành phạch không chịu thua kém.
Lần đầu tiên đến một nơi gọi là rạp hát, tôi thấy cái gì cũng lạ, dù nhà máy đường với tôi thì chẳng lạ gì. Tôi vẫn nhớ như in mấy đứa trẻ toan bẻ rào chui vào bên trong liền bị nhung người gác tóm cổ, đứa bị xách tai, đứa bị đá đít, bóng rọi to trên vách, khiến tôi hết hồn.
Đến nơi, ba mua vé rồi cả nhà dắt nhau vào bên trong chờ sân khấu mở màn. Bên ngoài, người ta cũng lũ lượt vào, không phải chỉ vì giá vé bình dân mà còn vì sự yêu thích bộ môn cải lương và nhất là đã lâu lắm mới có một đoàn hát từ trên tỉnh về đây diễn. Trong lúc chờ đợi, mẹ đi mua mấy bịch đậu phụng rang, anh em chúng tôi vừa nhấm nháp hương vị thơm lừng của đậu vừa nghe ngóng và quan sát khắp nơi. Tôi thấy cái gì cũng lạ, cái gì cũng ngộ, và ngộ nhất là cái lò đường ngày nào chạy phun khói đen kịn giờ có thể trở thành một rạp hát nho nhỏ với cái chỗ từng là nơi để đường làm sân khấu còn chỗ chất mía lại là khán đài. Người ta hầu như ngồi bệt xuống đất, họ cười cười nói nói, vừa bàn tán những chuyện bên lề của đoàn hát, vừa nói chuyện đồng án. Ba tôi ngồi ngay phía sau mẹ con chúng tôi, cũng đang nói chuyện với mấy người đàn ông bên cạnh vừa có ý canh chừng anh em chúng tôi có thể vì tò mò mà chạy lạc đi mất.
Rồi sân khấu cũng mở màn. Những nghệ sĩ môi đỏ má hồng vừa hát vừa múa may trông thật vui mắt. Tôi thích nhất là đoạn anh hề Minh Tàng được mời uống rượu, người mời (tôi đã quên mất nhân vật này) cứ liên tục mời nhưng chỉ toàn uống một mình rồi lại hỏi: "Ngon hôn Minh Tàng?" Minh Tàng trả lời: "Ngon cái lỗ mũi". Người ta cười rần rần. Tôi cũng cười ngặt nghẽo. Lâu lâu đến một đoạn xúc động, mẹ tôi lại sụt sịt, nhưng đến đoạn hài hước mẹ lại cười. Tôi thấy lạ nhưng nhìn quanh hầu như cô nào, dì nào cũng thế!
Rồi tuồng cũng vãn. Tôi coi nhưng chẳng hiểu nó nói cái gì. Trên đường về ba giải thích cho tôi nghe. Tôi cũng hiểu sơ sơ và cái ý thức của một đứa trẻ đã hình thành một chút tình cảm về cải lương và đã là cải lương thì nói về chống giặc! Lên xuồng, trong lúc ba ngồi lái mẹ ngồi mũi cùng ra sức bơi ngược nước thì mấy anh em chúng tôi chơi trò "mời rượu". Tôi hỏi: "Ngon hôn Minh Tàng?", hai đứa em thi nhau trả lời: "Ngon cái lỗ mũi!" Cả năm người cùng cười, tiếng cười vọng dưới dòng kênh nghe vang vang.
Đến nhà, chúng tôi lên giường ngủ. Đêm không còn tiếng nhạc, tiếng trống ồn ào nữa mà chỉ còn tiếng lá dừa ngoài sân xào xạc, lâu lâu lại vang một tiếng chim trời lạc đàn kêu xao xác. Chúng tôi chìm vào giấc ngủ rất nhanh, trong chiêm bao, tôi còn thấy mình làm tướng quân với tay kiếm múa may đang đánh giặc và xen vào đó là câu: "Ngon cái lỗ mũi" của anh Minh Tàng.
Suốt thời niên thiếu, tôi không có nhiều lần được cùng cả nhà đi xem cải lương như thế, vì rất hiếm khi đoàn văn công về xã hát như thế. Nhưng mỗi lần cả nhà cũng đóng cửa lặng lẽ bơi xuồng đi xem hát đều để lại cho tôi những kỷ niệm, những tình cảm sâu sắc. Tôi càng có thêm nhiều dịp để thấy bàn tay rắn chắc của ba, vòng tay dịu dàng của mẹ, như là một tường thành vững chắc cho chúng tôi lớn lên thành người. Và cũng qua những tuồng tích như thế này, tôi bắt đầu có những tình cảm đầu tiên về loại hình sân khấu truyền thống, về tình yêu quê hương đất nước.
Tất cả những điều đó đã bắt đầu cho tôi trở thành người.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét