VỐN CON NGƯỜI, ĐÁNG GIÁ BAO NHIÊU?
Xin nói ngay, vốn con người là vô giá. Ở bất kỳ lĩnh vực nào.
Thế nhưng, khi một doanh nghiệp thành lập, người ta thường chỉ tính đến các nguồn vốn: mặt bằng (thường gắn liền với đất đai), cơ sở vật chất, phương tiện, các mối quan hệ và nhất là tiền. Trong khi con người đóng vai trò quyết định trong việc thành bại của việc sản xuất kinh doanh thì nhiều khi không được quan tâm đúng mức. Chẳng hạn, liệu các doanh nghiệp có lên kế hoạch sẽ tuyển dụng bao nhiêu người có trình độ sau đại học, đại học, cao đẳng… cho các vị trí đang thiếu, hay chỉ tuyển người cho các vị trí đó tùy theo khả năng tuyển của doanh nghiệp, tùy theo sự gửi gắm, tùy theo mức độ “làm được” trong một thời điểm cụ thể? Liệu doanh nghiệp có mạnh dạn đề ra những mức lương cụ thể cho từng vị trí với năng lực phù hợp, hay chỉ đặt ra một mức lương chung hoặc “tùy” vào “giá” đề nghị của ứng viên? Liệu doanh nghiệp có đặt ra mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng nguồn cán bộ, nhân viên của mình một cách quy củ, bài bản, chặt chẽ, hay chỉ giải quyết những tình thế cụ thể? Như vậy, hầu hết các doanh nghiệp đều thụ động với nguồn vốn con người của mình; ngay cả các công ty làm dịch vụ môi giới lao động. Nói ví von, cách làm này là kiểu “thả lưới” trong ao đầm tự nhiên, có đợt “trúng” nhưng cũng có vụ thất trắng; lẽ ra, nếu thả lưới trong ao đào của mình, với cá nuôi hoặc cá dự trữ thì hiệu quả sẽ cao hơn hẳn.
Rõ ràng, con người là lực lượng trực tiếp thực hiện và điều khiển phương tiện, công cụ trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Điều này gắn liền với trình độ chuyên môn, năng lực, kinh nghiệm và sức khỏe của mỗi người, vì với từng người khác nhau thì khả năng thực hiện cùng một công việc có hiệu suất và hiệu quả khác nhau. Có lẽ vì lẽ này mà nhiều doanh nghiệp khi tuyển dụng hay đòi hỏi nhiều bằng cấp và nhất là có kinh nghiệm. Thế nhưng bao nhiêu đó là chưa đủ, vì bằng cấp còn phải gắn với năng lực, kinh nghiệm còn gắn với sức khỏe. Nên hiểu những yêu cầu trên phải là khả năng làm được của một người đối với một công việc cụ thể, vào một thời điểm nhất định.
Bên cạnh đó, con người là lực lượng phát sinh và thực hiện, tổ chức thực hiện các ý tưởng mới, các sáng kiến và xử lý những tình huống cụ thể. Điều này cũng gắn liền với năng lực, tính khí, óc nhạy bén, cũng như sự thông minh của mỗi người, vì có những người có thể làm rất tốt những việc được giao nhưng không có khả năng tổ chức cho người khác làm hoặc không nghĩ ra được sáng kiến gì mới. Bởi vậy, dân gian có câu “một người lo bằng một kho người làm” cũng ý đó. “Lo”, tức là lo nghĩ, tìm kiếm biện pháp, cách tổ chức, chứ không phải lo âu, lo lắng, tức là vai trò người điều hành, thậm chí là tham mưu (cố vấn). Hiện nay, không ít người ăn lương của doanh nghiệp cao ngất ngưởng nhưng chẳng mấy khi đến sở làm; anh ta hay “rê ra” quán sá, kỳ thực đó là những nhà hoạch định chuyên nghiệp, chỉ cần một ý tưởng, một chiến lược của anh ta được thực thi thì giải quyết việc làm cho khối người và mang lại hiệu quả không ngờ.
Cuối cùng, con người là lực lượng trực tiếp xây dựng hình ảnh, thương hiệu của một doanh nghiệp, một nhãn hiệu hàng hóa. Điều này một mặt gắn liền với năng lực, mặt khác có sự đóng góp quan trọng của phẩm chất, đạo đức của những cá nhân làm việc trong doanh nghiệp. Có thể chỉ là giọng nói nhẹ nhàng dễ nghe, cái cúi đầu chào lịch sự, nụ cười tươi tắn, lời xin lỗi một cách cầu thị… có thể tạo ra một ấn tượng tốt đẹp cho một cửa hàng, một doanh nghiệp, thậm chí cho cả một nhãn hiệu hàng hóa. Đâu phải ngẫu nhiên mà Vietnam Airlines đưa hình ảnh một cô gái đẹp mặc áo dài xanh và cười duyên dáng, vì áo dài là biểu tượng của Việt Nam, còn nụ cười tươi là hình ảnh đẹp của lòng quý khách, sự chu đáo, tính lịch sự, điều không thể thiếu đối với một hãng hàng không.
Nguồn vốn con người quan trọng và quý giá như vậy, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp… cần có sự quan tâm đúng mức trong việc tuyển dụng, đào tạo và bố trí cán bộ quản lý, điều hành và nhân viên. Việc “săn đầu người”, vốn xuất hiện từ khá lâu, nay cần chú ý thực hiện tốt hơn. Nhất là ở các cơ quan nhà nước, phải quan tâm đến việc “săn” nhân tài, chứ đừng đợi người có năng lực tự tìm đến.
Để có được nguồn lực con người đạt chất lượng cao, không thể chỉ bằng sự kêu gọi, sự vận động suông, cũng không thể chỉ bằng sự đãi ngộ vật chất. Đó là một nghệ thuật. Nước thì chảy về chỗ trũng, nhưng không phải chỗ trũng nào cũng có nước chảy về. Cần có sự khơi và dẫn nguồn bằng một dòng chảy phù hợp, cũng như phải phá bỏ những chỗ cản trở trong quá trình chảy. Có lẽ nên diễn khác đi câu mà người xưa hay nói: “chiêu hiền đãi sĩ”, nếu hiểu “hiền” là người có năng lực, người có tài, “sĩ” là người có học vấn, có chuyên môn. Nên là “chiêu sĩ đãi hiền”, tức là phải có những cách để thu hút người có học vấn nhưng đồng thời phải biết cách chọn lựa, sử dụng, đãi ngộ xứng đáng những người có thực tài, bố trí họ vào những vị trí thích hợp.
Ta hay nghe “trải thảm đỏ mời nhân tài”. Thực ra “thảm đỏ” chỉ là một phần nhỏ, tấm lòng (cái tâm) của người mời gọi là rất quan trọng. Người ta có thể không quan tâm nhiều đến tiền bạc nhưng hầu hết người trong chúng ta đều cần có một sự “tri ngộ”, tức là một sự thấu hiểu, một sự đề cao đúng mức. Khi đó, ta sẵn sàng “đền ơn tri ngộ” một cách vô tư, trung thành!
Xin nói ngay, vốn con người là vô giá. Ở bất kỳ lĩnh vực nào.
Thế nhưng, khi một doanh nghiệp thành lập, người ta thường chỉ tính đến các nguồn vốn: mặt bằng (thường gắn liền với đất đai), cơ sở vật chất, phương tiện, các mối quan hệ và nhất là tiền. Trong khi con người đóng vai trò quyết định trong việc thành bại của việc sản xuất kinh doanh thì nhiều khi không được quan tâm đúng mức. Chẳng hạn, liệu các doanh nghiệp có lên kế hoạch sẽ tuyển dụng bao nhiêu người có trình độ sau đại học, đại học, cao đẳng… cho các vị trí đang thiếu, hay chỉ tuyển người cho các vị trí đó tùy theo khả năng tuyển của doanh nghiệp, tùy theo sự gửi gắm, tùy theo mức độ “làm được” trong một thời điểm cụ thể? Liệu doanh nghiệp có mạnh dạn đề ra những mức lương cụ thể cho từng vị trí với năng lực phù hợp, hay chỉ đặt ra một mức lương chung hoặc “tùy” vào “giá” đề nghị của ứng viên? Liệu doanh nghiệp có đặt ra mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng nguồn cán bộ, nhân viên của mình một cách quy củ, bài bản, chặt chẽ, hay chỉ giải quyết những tình thế cụ thể? Như vậy, hầu hết các doanh nghiệp đều thụ động với nguồn vốn con người của mình; ngay cả các công ty làm dịch vụ môi giới lao động. Nói ví von, cách làm này là kiểu “thả lưới” trong ao đầm tự nhiên, có đợt “trúng” nhưng cũng có vụ thất trắng; lẽ ra, nếu thả lưới trong ao đào của mình, với cá nuôi hoặc cá dự trữ thì hiệu quả sẽ cao hơn hẳn.
Rõ ràng, con người là lực lượng trực tiếp thực hiện và điều khiển phương tiện, công cụ trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Điều này gắn liền với trình độ chuyên môn, năng lực, kinh nghiệm và sức khỏe của mỗi người, vì với từng người khác nhau thì khả năng thực hiện cùng một công việc có hiệu suất và hiệu quả khác nhau. Có lẽ vì lẽ này mà nhiều doanh nghiệp khi tuyển dụng hay đòi hỏi nhiều bằng cấp và nhất là có kinh nghiệm. Thế nhưng bao nhiêu đó là chưa đủ, vì bằng cấp còn phải gắn với năng lực, kinh nghiệm còn gắn với sức khỏe. Nên hiểu những yêu cầu trên phải là khả năng làm được của một người đối với một công việc cụ thể, vào một thời điểm nhất định.
Bên cạnh đó, con người là lực lượng phát sinh và thực hiện, tổ chức thực hiện các ý tưởng mới, các sáng kiến và xử lý những tình huống cụ thể. Điều này cũng gắn liền với năng lực, tính khí, óc nhạy bén, cũng như sự thông minh của mỗi người, vì có những người có thể làm rất tốt những việc được giao nhưng không có khả năng tổ chức cho người khác làm hoặc không nghĩ ra được sáng kiến gì mới. Bởi vậy, dân gian có câu “một người lo bằng một kho người làm” cũng ý đó. “Lo”, tức là lo nghĩ, tìm kiếm biện pháp, cách tổ chức, chứ không phải lo âu, lo lắng, tức là vai trò người điều hành, thậm chí là tham mưu (cố vấn). Hiện nay, không ít người ăn lương của doanh nghiệp cao ngất ngưởng nhưng chẳng mấy khi đến sở làm; anh ta hay “rê ra” quán sá, kỳ thực đó là những nhà hoạch định chuyên nghiệp, chỉ cần một ý tưởng, một chiến lược của anh ta được thực thi thì giải quyết việc làm cho khối người và mang lại hiệu quả không ngờ.
Cuối cùng, con người là lực lượng trực tiếp xây dựng hình ảnh, thương hiệu của một doanh nghiệp, một nhãn hiệu hàng hóa. Điều này một mặt gắn liền với năng lực, mặt khác có sự đóng góp quan trọng của phẩm chất, đạo đức của những cá nhân làm việc trong doanh nghiệp. Có thể chỉ là giọng nói nhẹ nhàng dễ nghe, cái cúi đầu chào lịch sự, nụ cười tươi tắn, lời xin lỗi một cách cầu thị… có thể tạo ra một ấn tượng tốt đẹp cho một cửa hàng, một doanh nghiệp, thậm chí cho cả một nhãn hiệu hàng hóa. Đâu phải ngẫu nhiên mà Vietnam Airlines đưa hình ảnh một cô gái đẹp mặc áo dài xanh và cười duyên dáng, vì áo dài là biểu tượng của Việt Nam, còn nụ cười tươi là hình ảnh đẹp của lòng quý khách, sự chu đáo, tính lịch sự, điều không thể thiếu đối với một hãng hàng không.
Nguồn vốn con người quan trọng và quý giá như vậy, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp… cần có sự quan tâm đúng mức trong việc tuyển dụng, đào tạo và bố trí cán bộ quản lý, điều hành và nhân viên. Việc “săn đầu người”, vốn xuất hiện từ khá lâu, nay cần chú ý thực hiện tốt hơn. Nhất là ở các cơ quan nhà nước, phải quan tâm đến việc “săn” nhân tài, chứ đừng đợi người có năng lực tự tìm đến.
Để có được nguồn lực con người đạt chất lượng cao, không thể chỉ bằng sự kêu gọi, sự vận động suông, cũng không thể chỉ bằng sự đãi ngộ vật chất. Đó là một nghệ thuật. Nước thì chảy về chỗ trũng, nhưng không phải chỗ trũng nào cũng có nước chảy về. Cần có sự khơi và dẫn nguồn bằng một dòng chảy phù hợp, cũng như phải phá bỏ những chỗ cản trở trong quá trình chảy. Có lẽ nên diễn khác đi câu mà người xưa hay nói: “chiêu hiền đãi sĩ”, nếu hiểu “hiền” là người có năng lực, người có tài, “sĩ” là người có học vấn, có chuyên môn. Nên là “chiêu sĩ đãi hiền”, tức là phải có những cách để thu hút người có học vấn nhưng đồng thời phải biết cách chọn lựa, sử dụng, đãi ngộ xứng đáng những người có thực tài, bố trí họ vào những vị trí thích hợp.
Ta hay nghe “trải thảm đỏ mời nhân tài”. Thực ra “thảm đỏ” chỉ là một phần nhỏ, tấm lòng (cái tâm) của người mời gọi là rất quan trọng. Người ta có thể không quan tâm nhiều đến tiền bạc nhưng hầu hết người trong chúng ta đều cần có một sự “tri ngộ”, tức là một sự thấu hiểu, một sự đề cao đúng mức. Khi đó, ta sẵn sàng “đền ơn tri ngộ” một cách vô tư, trung thành!
