KHI CÂY DỪA LÊN NGÔI
Cây dừa bây giờ đang có giá. Ở thành phố, mua được trái dừa tươi, nước ngọt mắc đã đành mà cũng khó tìm được trái thực sự ngon. Ở Bến Tre, thương lái tranh nhau mua dừa khô để lấy cơm xuất khẩu. Các nhà máy chế biến dừa thì hoạt động cầm chừng vì thiếu nguyên liệu… Đã qua rồi cái thời dừa bỏ phơi nắng mưa ngoài sân, mặc cho nó lên mọng, ai siêng thì nạy lấy cơm để… cho heo gà ăn!
Cây dừa từ lâu đã trở thành hình tượng thân thương và rất đỗi thiêng liêng của người dân đồng khởi. Bởi thế câu hát của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý “Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió, có phải người còn đó là con gái của Bến Tre…” trở thành một tuyệt tác của riêng Bến Tre. Trong văn học, những cây dừa trong thơ Lê Anh Xuân đầy thương tật do bom đạn cũng ghi lại dấu tích về vùng đất một thời chiến tranh khốc liệt nhưng cũng rất đỗi oanh liệt, hào hùng. Trong Trở về quê nội, nhà thơ có tên thật là Ca Lê Hiến đã viết những câu: “Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ…” mà “Nội nói: Lúc nội còn con gái, đã thấy bóng dừa mát rượi trước sân” hay “Ôi quê hương xanh biếc bóng dừa…”. Dù dừa Bến Tre đã có lúc thăng trầm, không chỉ trong thời kỳ Mỹ rải chất độc hóa học mà còn trong thời bình, khi người ta chặt bỏ hàng loạt để nuôi tôm hay thời bị con bọ dừa tàn phá! Nghĩ mà thương cho loài cây đã in thành bóng hình xứ sở!
Hiếm có loài cây nào có ích như cây dừa. Hầu như toàn bộ cây dừa đều dùng được. Gỗ dừa già càng dùng lâu càng lên nước với những vân đỏ đen rất đẹp. Gỗ để làm nhà – xẻ kèo, đòn tai – hoặc đóng giường tủ, bàn ghế… Gỗ vụn để làm đồ gia dụng, cao cấp hơn là đồ mỹ nghệ xuất khẩu, như đũa ăn, muỗng, vá, nĩa,… Vỏ dừa giờ là nguyên liệu sản xuất thảm, đệm…, xưa hay để un khói xua muỗi; mụn dừa (sản phẩm sau khi lấy sợi) là thứ phân bón tốt. Củi tàu dừa lửa nhiều, cháy ít hao và có nhiều than; lá cũng là một thứ củi dễ cháy, ngay khi còn ướt. Lá dừa ngày xưa để đan làm vách dựng nhà vừa tiện vừa thoáng, ngày nay làm đồ mỹ nghệ: những cọng lá mảnh mai được đan thành chiếc giỏ xinh xắn, những làn hoa…! Buồng dừa (quày), mo dừa cũng là thứ củi tốt. Gáo dừa xưa dùng làm gáo múc nước, chén ăn, đốt lấy than ủi (là) quần áo, nay còn làm đồ trang sức. Đối với trẻ thơ, lá dừa để làm đồng hồ, những chiếc máy bay kiểng…
Trái dừa là một đặc sản. Người ta chọn trái to, khô vỏ, cắt ngang mặt rồi nạo hết cơm và tỉa tót lại thành một ấm giỏ để giữ ấm cho bình trà, một loại ấm từng phổ biến ở nông thôn, rất cách điệu. Nước dừa là một thức uống gần như tinh khiết tuyệt đối vì trước đây, phần lớn dừa được trồng tự nhiên, ít có phân thuốc hóa học. Nước dừa còn được đem nấu nước màu (dùng kho thịt cá), tạo được màu tươi, thơm. Cơm dừa là thức ăn bổ dưỡng. Không nên ăn dừa non (mới váng cháo), nên ăn dừa nạo, còn già hơn một chút là dừa cứng nạo, cơm không còn mềm nhưng béo hơn. Đến dừa rám thì nên để làm mứt, còn dừa khô thôi thì để thắng dầu vậy. Dầu dừa để chiên xào, có mùi thơm đặc trưng, hấp dẫn. Dầu dừa còn được dùng như một… mỹ phẩm đặc biệt: các mẹ các chị ta xưa hay dùng dầu dừa để xức tóc, tạo sự óng mượt và hương thơm quyến rũ. Cơm dừa còn làm thạch, bánh, mứt, kẹo… mà thức nào cũng ngon, cũng bổ.
Thật mừng cho sự lên ngôi của cây dừa. Nhưng không biết rồi đến bao giờ lại bị “phế truất”? Cái điệp khúc “lên – xuống”, “trồng – chặt” đã diễn ra không biết bao lần, chắc chắn chưa phải đã đến lần cuối cùng! Cây dừa hay cây gì của nông nghiệp Việt Nam cũng có hoàn cảnh tương tự, thật đáng buồn!
Cây dừa bây giờ đang có giá. Ở thành phố, mua được trái dừa tươi, nước ngọt mắc đã đành mà cũng khó tìm được trái thực sự ngon. Ở Bến Tre, thương lái tranh nhau mua dừa khô để lấy cơm xuất khẩu. Các nhà máy chế biến dừa thì hoạt động cầm chừng vì thiếu nguyên liệu… Đã qua rồi cái thời dừa bỏ phơi nắng mưa ngoài sân, mặc cho nó lên mọng, ai siêng thì nạy lấy cơm để… cho heo gà ăn!
Cây dừa từ lâu đã trở thành hình tượng thân thương và rất đỗi thiêng liêng của người dân đồng khởi. Bởi thế câu hát của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý “Ai đứng như bóng dừa, tóc dài bay trong gió, có phải người còn đó là con gái của Bến Tre…” trở thành một tuyệt tác của riêng Bến Tre. Trong văn học, những cây dừa trong thơ Lê Anh Xuân đầy thương tật do bom đạn cũng ghi lại dấu tích về vùng đất một thời chiến tranh khốc liệt nhưng cũng rất đỗi oanh liệt, hào hùng. Trong Trở về quê nội, nhà thơ có tên thật là Ca Lê Hiến đã viết những câu: “Tôi lớn lên đã thấy dừa trước ngõ…” mà “Nội nói: Lúc nội còn con gái, đã thấy bóng dừa mát rượi trước sân” hay “Ôi quê hương xanh biếc bóng dừa…”. Dù dừa Bến Tre đã có lúc thăng trầm, không chỉ trong thời kỳ Mỹ rải chất độc hóa học mà còn trong thời bình, khi người ta chặt bỏ hàng loạt để nuôi tôm hay thời bị con bọ dừa tàn phá! Nghĩ mà thương cho loài cây đã in thành bóng hình xứ sở!
Hiếm có loài cây nào có ích như cây dừa. Hầu như toàn bộ cây dừa đều dùng được. Gỗ dừa già càng dùng lâu càng lên nước với những vân đỏ đen rất đẹp. Gỗ để làm nhà – xẻ kèo, đòn tai – hoặc đóng giường tủ, bàn ghế… Gỗ vụn để làm đồ gia dụng, cao cấp hơn là đồ mỹ nghệ xuất khẩu, như đũa ăn, muỗng, vá, nĩa,… Vỏ dừa giờ là nguyên liệu sản xuất thảm, đệm…, xưa hay để un khói xua muỗi; mụn dừa (sản phẩm sau khi lấy sợi) là thứ phân bón tốt. Củi tàu dừa lửa nhiều, cháy ít hao và có nhiều than; lá cũng là một thứ củi dễ cháy, ngay khi còn ướt. Lá dừa ngày xưa để đan làm vách dựng nhà vừa tiện vừa thoáng, ngày nay làm đồ mỹ nghệ: những cọng lá mảnh mai được đan thành chiếc giỏ xinh xắn, những làn hoa…! Buồng dừa (quày), mo dừa cũng là thứ củi tốt. Gáo dừa xưa dùng làm gáo múc nước, chén ăn, đốt lấy than ủi (là) quần áo, nay còn làm đồ trang sức. Đối với trẻ thơ, lá dừa để làm đồng hồ, những chiếc máy bay kiểng…
Trái dừa là một đặc sản. Người ta chọn trái to, khô vỏ, cắt ngang mặt rồi nạo hết cơm và tỉa tót lại thành một ấm giỏ để giữ ấm cho bình trà, một loại ấm từng phổ biến ở nông thôn, rất cách điệu. Nước dừa là một thức uống gần như tinh khiết tuyệt đối vì trước đây, phần lớn dừa được trồng tự nhiên, ít có phân thuốc hóa học. Nước dừa còn được đem nấu nước màu (dùng kho thịt cá), tạo được màu tươi, thơm. Cơm dừa là thức ăn bổ dưỡng. Không nên ăn dừa non (mới váng cháo), nên ăn dừa nạo, còn già hơn một chút là dừa cứng nạo, cơm không còn mềm nhưng béo hơn. Đến dừa rám thì nên để làm mứt, còn dừa khô thôi thì để thắng dầu vậy. Dầu dừa để chiên xào, có mùi thơm đặc trưng, hấp dẫn. Dầu dừa còn được dùng như một… mỹ phẩm đặc biệt: các mẹ các chị ta xưa hay dùng dầu dừa để xức tóc, tạo sự óng mượt và hương thơm quyến rũ. Cơm dừa còn làm thạch, bánh, mứt, kẹo… mà thức nào cũng ngon, cũng bổ.
Thật mừng cho sự lên ngôi của cây dừa. Nhưng không biết rồi đến bao giờ lại bị “phế truất”? Cái điệp khúc “lên – xuống”, “trồng – chặt” đã diễn ra không biết bao lần, chắc chắn chưa phải đã đến lần cuối cùng! Cây dừa hay cây gì của nông nghiệp Việt Nam cũng có hoàn cảnh tương tự, thật đáng buồn!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét