DẠY CHO AI? HỌC CHO AI?
Dư luận đã nhiều lần lên tiếng về nền giáo dục mang tính “đồng phục” hiện nay ở nước ta. Đó là nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục gần như không thay đổi đối với các đối tượng khác nhau, ở các thời điểm khác nhau... Hệ quả là nhiều thế hệ người trưởng thành nhưng không bắt nguồn một cách căn bản từ những gì họ đã học được. Cũng từ đây, xét ở bậc đại học, hiện nay không ít người tốt nghiệp ngành này nhưng làm việc ở ngành khác mà chẳng cần liên quan kiến thức chút nào, hoặc đã tốt nghiệp một ngành nhưng không thể làm được công việc của ngành đó… Bài toán nguồn nhân lực thiếu đáp án cũng từ đây.
Quả thực, bản chất cơ bản của giáo dục là một quá trình học liên tục, học để biết cách giải quyết những vấn đề của cuộc sống: học làm người, học làm việc và học làm dân. Tức là, phải xác định rõ ràng mục đích của giáo dục, dạy cho ai và học cho ai. Dạy, trước hết phải cho bản thân người học được cung cấp những kiến thức cần thiết cho cuộc sống trước mắt và tương lai. Do vậy, với một đứa trẻ miền sông nước học cầm kỳ thi họa đôi khi chẳng được gì mà còn “mất cả cuộc đời” như trong câu chuyện dân gian về một anh chàng tự đắc chữ nghĩa phải chết đuối. Dạy, sau đó giúp người học hoàn thiện quá trình phát triển làm người, để trở thành người không gây hại cho người khác và tiến tới có ích cho xã hội. Dạy, tiếp theo là để tạo ra những người có năng lực, có nhận thức, có ý thức tham gia xây dựng cuộc sống cho bản thân mình, cho gia đình và cho xã hội. Kết hợp đầy đủ các quá trình đó là tạo ra nguồn nhân lực để phục vụ đất nước.
Còn học, trước hết cũng là cho người học, tức là bản thân người học có thể áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống thực tiễn của mình, một cách có ích nhất. Tức là, học vật lý, người học có thể ứng dụng trong việc nâng vật nặng bằng đòn bẩy, bằng con lăn, biết mắc dây điện ở gia đình mình…; học toán thì có thể tính toán được việc mua bán trong nhà, đo đạc được nhà đất của mình… Do đó, học không phải chỉ có lý thuyết, không chỉ thạo lý thuyết mà phải có thực hành và phải thạo thực hành. Học, tiếp theo là để hoàn thiện mình, kết hợp với ý chí, nhận thức của bản thân mà có ý thức và khả năng tham gia xây dựng xã hội, với tư cách là một thành viên của xã hội và có sự tác động qua lại với xã hội.
Thế nhưng hiện nay, phải chăng việc dạy là cho giáo viên, cho tổ chức giáo dục (nhà trường, phòng, sở, bộ), khi mà những mục đích của việc dạy đã không được xem trọng đúng mức, trong khi thành tích lại được đề cao thái quá? Phải chăng, học là cho cha mẹ, cho gia đình, thậm chí cho ai khác ngoài bản thân người học, khi mà khả năng tiếp thu, nhu cầu tiếp thu của người học đã không được quan tâm hợp lý.
Vì vậy, cần có một triết lý giáo dục hợp lý mới có thể có phương pháp giáo dục và nội dung giáo dục hợp lý. Trong đó, vấn đề dạy cho ai, học cho ai cần phải được nghiên cứu một cách khoa học cho từng đối tượng – lứa tuổi, giới tính, vùng miền, hoàn cảnh kinh tế, thời điểm…
Dư luận đã nhiều lần lên tiếng về nền giáo dục mang tính “đồng phục” hiện nay ở nước ta. Đó là nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục gần như không thay đổi đối với các đối tượng khác nhau, ở các thời điểm khác nhau... Hệ quả là nhiều thế hệ người trưởng thành nhưng không bắt nguồn một cách căn bản từ những gì họ đã học được. Cũng từ đây, xét ở bậc đại học, hiện nay không ít người tốt nghiệp ngành này nhưng làm việc ở ngành khác mà chẳng cần liên quan kiến thức chút nào, hoặc đã tốt nghiệp một ngành nhưng không thể làm được công việc của ngành đó… Bài toán nguồn nhân lực thiếu đáp án cũng từ đây.
Quả thực, bản chất cơ bản của giáo dục là một quá trình học liên tục, học để biết cách giải quyết những vấn đề của cuộc sống: học làm người, học làm việc và học làm dân. Tức là, phải xác định rõ ràng mục đích của giáo dục, dạy cho ai và học cho ai. Dạy, trước hết phải cho bản thân người học được cung cấp những kiến thức cần thiết cho cuộc sống trước mắt và tương lai. Do vậy, với một đứa trẻ miền sông nước học cầm kỳ thi họa đôi khi chẳng được gì mà còn “mất cả cuộc đời” như trong câu chuyện dân gian về một anh chàng tự đắc chữ nghĩa phải chết đuối. Dạy, sau đó giúp người học hoàn thiện quá trình phát triển làm người, để trở thành người không gây hại cho người khác và tiến tới có ích cho xã hội. Dạy, tiếp theo là để tạo ra những người có năng lực, có nhận thức, có ý thức tham gia xây dựng cuộc sống cho bản thân mình, cho gia đình và cho xã hội. Kết hợp đầy đủ các quá trình đó là tạo ra nguồn nhân lực để phục vụ đất nước.
Còn học, trước hết cũng là cho người học, tức là bản thân người học có thể áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống thực tiễn của mình, một cách có ích nhất. Tức là, học vật lý, người học có thể ứng dụng trong việc nâng vật nặng bằng đòn bẩy, bằng con lăn, biết mắc dây điện ở gia đình mình…; học toán thì có thể tính toán được việc mua bán trong nhà, đo đạc được nhà đất của mình… Do đó, học không phải chỉ có lý thuyết, không chỉ thạo lý thuyết mà phải có thực hành và phải thạo thực hành. Học, tiếp theo là để hoàn thiện mình, kết hợp với ý chí, nhận thức của bản thân mà có ý thức và khả năng tham gia xây dựng xã hội, với tư cách là một thành viên của xã hội và có sự tác động qua lại với xã hội.
Thế nhưng hiện nay, phải chăng việc dạy là cho giáo viên, cho tổ chức giáo dục (nhà trường, phòng, sở, bộ), khi mà những mục đích của việc dạy đã không được xem trọng đúng mức, trong khi thành tích lại được đề cao thái quá? Phải chăng, học là cho cha mẹ, cho gia đình, thậm chí cho ai khác ngoài bản thân người học, khi mà khả năng tiếp thu, nhu cầu tiếp thu của người học đã không được quan tâm hợp lý.
Vì vậy, cần có một triết lý giáo dục hợp lý mới có thể có phương pháp giáo dục và nội dung giáo dục hợp lý. Trong đó, vấn đề dạy cho ai, học cho ai cần phải được nghiên cứu một cách khoa học cho từng đối tượng – lứa tuổi, giới tính, vùng miền, hoàn cảnh kinh tế, thời điểm…
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét