VÀI NÉT VỀ BÁO CHÍ TRUNG QUỐC
Năm 2005, theo số liệu thống kê của Hiệp hội Báo chí thế giới (WAN), Trung Quốc đứng thứ 2 châu Á (sau Nhật Bản), về sự phát triển của thị trường báo chí; đứng thứ 3 thế giới về số lượng tờ báo phát hành trên 1 triệu bản/kỳ; đứng đầu thế giới về số phát hành. Trong 5 năm gần đây, số lượng phát hành báo chí ở Trung Quốc tăng 35%, trong khi 3 thị trường báo chí lớn nhất thế giới là Nhật Bản, Hoa Kỳ và EU đều giảm…
Sơ nét về báo chí Trung Quốc
Năm 1978, năm bắt đầu thực hiện cải cách, Trung Quốc có chưa đầy 1 tivi/100 dân và chỉ hơn 10 triệu dân mới có một đài truyền hình. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2003, tỉ lệ này đã tăng lên đáng kể: 35 tivi/100 dân. Tương tự như vậy, năm 1965, Trung Quốc chỉ có 12 đài truyền hình và 93 đài phát thanh thì hiện nay đã có khoảng 700 đài truyền hình với hơn 3.000 kênh và 1.000 đài phát thanh. Hiện Đài Truyền hình quốc gia Trung Quốc (CCTV) có 16 kênh chương trình, là hệ thống truyền hình cấp quốc gia duy nhất với hơn 10.000 nhân viên và doanh thu hàng năm đạt đến 1,12 tỉ nhân dân tệ. CCTV sản xuất và phát tin tức mỗi ngày 3 lần và thực hiện chế độ các đài truyền hình địa phương phải tiếp sóng chương trình thời sự chính phát lúc 19 hàng ngày. Khảo sát do CCTV thực hiện cho biết có khoảng 500 triệu khán giả thường xuyên trong cả nước xem chương trình này. Từ ngày 1-9-2006, Chính phủ Trung Quốc đã cấm phát các chương trình do nước ngoài sản xuất từ 17 đến 20g hàng ngày.
Báo in Trung Quốc cũng tăng nhanh từ 42 năm 1968 lên 382 vào năm 1980 và hiện đã hơn 2.200 tờ. Tính chung, hiện có khoảng 7.000 báo và tạp chí.
Năm 2003, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chỉ đạo đình bản 673 tờ báo của chính quyền cả trung ương lẫn địa phương, chuyển 87 ấn bản khác thành ấn bản miễn phí. Lý do được đưa ra là những tờ báo này không phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong đợt cải cách và cắt giảm bớt báo này, hơn 1.400 tờ báo của chính phủ bị ảnh hưởng – chiếm một nửa tổng số báo ở Trung Quốc vào thời điểm đó (tổng cộng 2.119 báo). Các tờ báo còn lại phải hạch toán tài chính độc lập khỏi ngân sách. Nhà nước chỉ cấp vốn cho 2 tờ báo mỗi tỉnh, 1 tờ báo mỗi thành phố lớn. Theo thống kê của Nhân dân nhật báo, khi đó, có đến hơn 1.200 tờ báo sống nhờ hệ thống bắt buộc mua báo. Trong khi đó, theo thống kê của chính phủ, tổng số thu từ việc bán báo ở Trung Quốc là 16 đến 20 tỉ nhân dân tệ (khoảng 1,9 đến 2,4 tỉ USD) hằng năm, trong số này chi phí mua báo của nhà nước chiếm từ 725 triệu đến 1,2 tỉ USD. Các cơ quan chính phủ, văn phòng Đảng ở khắp nơi từ trước tới nay vẫn "có nghĩa vụ" mua một số tờ báo nhất định, vừa tiêu tốn ngân sách, vừa không có tác dụng. Các chính sách báo chí mới được cho là “đảm bảo sao cho không có người nào bị bắt buộc phải mua báo cả, họ mua theo nhu cầu và sở thích của họ”.
Một số cơ quan truyền thông nổi bật
Tân Hoa xã
Tân Hoa xã (Xinhua News Agency), là hãng thông tấn chính thức của chính phủ Trung Quốc, ra đời vào tháng 11-1931 với tên gọi là Hồng Hoa xã (Red China News Agency) và đổi thành tên gọi hiện nay từ năm 1937. Hãng thông tấn có trụ sở tại Bắc Kinh này bắt đầu phát các bản tin bằng tiếng Anh ra nước ngoài từ năm 1941 và lập văn phòng đầu tiên ở nước ngoài vào năm 1947 (tại Luân Đôn – Anh). Hãng hiện có khoảng 10.000 nhân viên (so với 1.300 nhân viên của Reuters) với 107 phân cục trên toàn thế giới để thu thập thông tin từ các nước và tin tức về Trung Quốc ở các nước đó. Tân Hoa xã cũng đồng thời có 31 phân cục đặt ở tất cả các tỉnh, thành phố, khu tự trị. Do hầu hết các báo Trung Quốc không có hệ thống thông tín viên ở nước ngoài và ở đủ tất cả các tỉnh, nên đều phải nhờ Tân Hoa xã cung cấp tin tức. Hiện tin của Tân Hoa xã chiếm khoảng 25% trong tổng số tin trên báo chí Trung Quốc.
Tân Hoa xã có hơn 20 tờ báo và 12 tạp chí, in bằng 6 ngôn ngữ chính thức của Liên Hiệp quốc, gồm tiếng Anh, tiếng Hoa, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga và tiếng Ả rập.
Tân Hoa xã điện tử (Xinhuanet) bắt đầu hoạt động từ năm 1997, gồm 6 thứ tiếng chính thức của Liên Hiệp Quốc và được truy cập ở hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 80 triệu lượt xem mỗi ngày. Xinhuanet là một trong những website có ảnh hưởng nhất trong thế giới truyền thông, đứng thứ 160 trong số 108 triệu website trên toàn thế giới và thứ ba trong số các hãng thông tin quốc tế (sau BBC và CNN, bỏ xa Reuters, AP và AFP).
Nhân Dân nhật báo
Nhân Dân nhật báo (People’s Daily) là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ra đời vào ngày 15-6-1948 tại tỉnh Hồ Bắc, trước khi được dời về Bắc Kinh vào tháng 3-1949. Trong cách mạng văn hóa, đây là tờ báo hiếm hoi để các phóng viên nước ngoài có thể dẫn nguồn để thông báo về những gì đang diễn ra tại Trung Quốc. Thời kỳ này, các xã luận của Nhân dân nhật báo gần như là chủ trương chính thức của chính quyền nước này và được cả nước thực hiện. Nhân Dân nhật báo xuất bản 21 ấn phẩm, trong đó có 11 nhật báo, tuần báo, thời báo và 10 tạp chí. Biên chế, chỉ riêng phóng viên, biên tập viên đã hơn 1.000 người; có hơn 70 trạm thường trú ở trong và ngoài nước… Với số lượng phát hành rộng rãi trên toàn thế giới và khá ổn định từ 3 – 4 triệu bản/ngày, gần đây, Nhân dân nhật báo đã hoàn toàn tự chủ về tài chính.
Từ ngày 1-1-1997, bản tin trực tuyến của Nhân Dân nhật báo ra đời và liên tục được cập nhật 24/24 giờ với lượng truy cập trên 35 triệu lượt/ngày. Ngày 14-1-1998, phiên bản tiếng Anh cũng được khai trương, bên cạnh 10 ngôn ngữ khác, gồm tiếng Hoa giản thể, tiếng Hoa phồn thể, tiếng Mông Cổ, tiếng Tây Tạng, tiếng Triều Tiên, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Nhật và tiếng Ả Rập. Cùng với trang chính của Nhân Dân nhật báo còn có 39 trang của các tỉnh, thành phố, khu tự trị và các vùng lãnh thổ Hongkong, Macau, Đài Loan.
Trung Hoa nhật báo
Trung Hoa nhật báo (China Daily) là tờ báo có 8 trang, phát hành từ thứ hai đến thứ bảy và ra đời vào ngày 1-6-1981. Đây báo tiếng Anh lớn nhất của Trung Quốc với số lượng trên 300.000/kỳ, phát hành đến 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Phần giới thiệu của tờ báo này trên internet cho biết, 2/3 độc giả của China Daily là các quan chức chính quyền, các nhà nghiên cứu và lãnh đạo các tập đoàn đa quốc gia. Bản trực tuyến của China Daily cũng là một trong những tờ báo hàng đầu châu Á với 12 triệu lượt truy cập mỗi ngày, trong đó có chỉ có 1/3 là người Trung Quốc.
Bên cạnh đội ngũ phóng viên, biên tập viên hơn 400 người giỏi tiếng Anh, tờ báo này còn thuê khoảng 40 nhà báo chuyên nghiệp ở khắp nơi trên thế giới. China Daily đã hợp tác với nhiều cơ quan truyền thông nước ngoài để phát hành các ấn bản giới thiệu về đất nước Trung Quốc, chẳng hạn liên kết với Washington Post (Mỹ) để ấn hành Reports from China, với tờ The Star (Malaysia) để phát hành BizChina, với The Nation (Thái Lan) để xuất bản tuần báo China Business Weekly…
Sự nhìn nhận khác nhau về báo chí Trung Quốc
Nền báo chí Trung Quốc trong thời gian qua phát triển rất nhanh và có nhiều cải cách theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Hiện nước này đã có nhiều tập đoàn báo chí, hoạt động dần tiếp cận mô hình các tập đoàn truyền phương Tây. Tuy nhiên, do có sự khác biệt trong tiêu chí đánh giá, nhìn nhận mà vẫn có không ít nhận xét thiếu khách quan. Chẳng hạn, với vấn đề Tây Tạng, nguyên tắc nhất quán là “một nước Trung Quốc” nhưng báo chí phương Tây hay soi mói việc báo chí Trung Quốc ít thông tin về tình hình diễn ra tại cao nguyên này. Hay vấn đề Pháp luân công, có dấu hiệu cho thấy đây là hoạt động vi phạm pháp luật nhưng khi báo chí phê phán thì bị rêu rao là “cái loa” của chính quyền…
Nhiều năm qua, Ủy ban Bảo vệ các nhà báo (CPJ) luôn cho rằng Trung Quốc “là nơi dẫn đầu thế giới về việc bắt bớ các nhà báo”. Năm 2007, Tổ chức Phóng viên không biên giới (RWB) đã xếp nước này thứ 163/170 về tự do báo chí.
Trong khi đó, ở một góc độ khác, truyền thông phương Tây cũng cho rằng báo chí Trung Quốc đã có sự cởi mở đáng kể, như giảm báo đảng, mở rộng thông tin và nhất là tăng các báo thương mại, giải trí. Điều này không chỉ thể hiện nhu cầu về lĩnh vực này của người đọc tăng lên mà còn liên quan đến hoạt động quảng cáo. Năm 2003, quảng cáo trên báo chí của Trung Quốc đạt mức 13 tỉ USD, tăng 20% so với năm trước đó. Gần 80% khoản tiền quảng cáo này là dành cho các tạp chí phục vụ nhu cầu mua sắm, tiêu dùng của người đọc. Song song đó, tuy về mặt chính thức, truyền thông vẫn thuộc sở hữu nhà nước nhưng ngày càng có sự hợp tác, đầu tư rộng rãi của các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực này. Một số tạp chí như Seventeen, Marie Claire, Elle… cũng đã nhảy vào thị trường mới mẻ này. Chính điều này cũng khiến các báo dễ đi “chệch hướng” so với đường lối chung và làm tăng tính thương mại hóa mà xa rời mục đích tuyên truyền.
Vì vậy, trong xu thế hội nhập, mở cửa, Đảng Cộng sản Trung Quốc một mặt vừa mở rộng thông tin, nới rộng tự do báo chí, mặt khác cũng phải đảm bảo tính định hướng của báo chí. Nhưng xem ra, đây không phải là việc dễ dàng gì!
Năm 2005, theo số liệu thống kê của Hiệp hội Báo chí thế giới (WAN), Trung Quốc đứng thứ 2 châu Á (sau Nhật Bản), về sự phát triển của thị trường báo chí; đứng thứ 3 thế giới về số lượng tờ báo phát hành trên 1 triệu bản/kỳ; đứng đầu thế giới về số phát hành. Trong 5 năm gần đây, số lượng phát hành báo chí ở Trung Quốc tăng 35%, trong khi 3 thị trường báo chí lớn nhất thế giới là Nhật Bản, Hoa Kỳ và EU đều giảm…
Sơ nét về báo chí Trung Quốc
Năm 1978, năm bắt đầu thực hiện cải cách, Trung Quốc có chưa đầy 1 tivi/100 dân và chỉ hơn 10 triệu dân mới có một đài truyền hình. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2003, tỉ lệ này đã tăng lên đáng kể: 35 tivi/100 dân. Tương tự như vậy, năm 1965, Trung Quốc chỉ có 12 đài truyền hình và 93 đài phát thanh thì hiện nay đã có khoảng 700 đài truyền hình với hơn 3.000 kênh và 1.000 đài phát thanh. Hiện Đài Truyền hình quốc gia Trung Quốc (CCTV) có 16 kênh chương trình, là hệ thống truyền hình cấp quốc gia duy nhất với hơn 10.000 nhân viên và doanh thu hàng năm đạt đến 1,12 tỉ nhân dân tệ. CCTV sản xuất và phát tin tức mỗi ngày 3 lần và thực hiện chế độ các đài truyền hình địa phương phải tiếp sóng chương trình thời sự chính phát lúc 19 hàng ngày. Khảo sát do CCTV thực hiện cho biết có khoảng 500 triệu khán giả thường xuyên trong cả nước xem chương trình này. Từ ngày 1-9-2006, Chính phủ Trung Quốc đã cấm phát các chương trình do nước ngoài sản xuất từ 17 đến 20g hàng ngày.
Báo in Trung Quốc cũng tăng nhanh từ 42 năm 1968 lên 382 vào năm 1980 và hiện đã hơn 2.200 tờ. Tính chung, hiện có khoảng 7.000 báo và tạp chí.
Năm 2003, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chỉ đạo đình bản 673 tờ báo của chính quyền cả trung ương lẫn địa phương, chuyển 87 ấn bản khác thành ấn bản miễn phí. Lý do được đưa ra là những tờ báo này không phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong đợt cải cách và cắt giảm bớt báo này, hơn 1.400 tờ báo của chính phủ bị ảnh hưởng – chiếm một nửa tổng số báo ở Trung Quốc vào thời điểm đó (tổng cộng 2.119 báo). Các tờ báo còn lại phải hạch toán tài chính độc lập khỏi ngân sách. Nhà nước chỉ cấp vốn cho 2 tờ báo mỗi tỉnh, 1 tờ báo mỗi thành phố lớn. Theo thống kê của Nhân dân nhật báo, khi đó, có đến hơn 1.200 tờ báo sống nhờ hệ thống bắt buộc mua báo. Trong khi đó, theo thống kê của chính phủ, tổng số thu từ việc bán báo ở Trung Quốc là 16 đến 20 tỉ nhân dân tệ (khoảng 1,9 đến 2,4 tỉ USD) hằng năm, trong số này chi phí mua báo của nhà nước chiếm từ 725 triệu đến 1,2 tỉ USD. Các cơ quan chính phủ, văn phòng Đảng ở khắp nơi từ trước tới nay vẫn "có nghĩa vụ" mua một số tờ báo nhất định, vừa tiêu tốn ngân sách, vừa không có tác dụng. Các chính sách báo chí mới được cho là “đảm bảo sao cho không có người nào bị bắt buộc phải mua báo cả, họ mua theo nhu cầu và sở thích của họ”.
Một số cơ quan truyền thông nổi bật
Tân Hoa xã
Tân Hoa xã (Xinhua News Agency), là hãng thông tấn chính thức của chính phủ Trung Quốc, ra đời vào tháng 11-1931 với tên gọi là Hồng Hoa xã (Red China News Agency) và đổi thành tên gọi hiện nay từ năm 1937. Hãng thông tấn có trụ sở tại Bắc Kinh này bắt đầu phát các bản tin bằng tiếng Anh ra nước ngoài từ năm 1941 và lập văn phòng đầu tiên ở nước ngoài vào năm 1947 (tại Luân Đôn – Anh). Hãng hiện có khoảng 10.000 nhân viên (so với 1.300 nhân viên của Reuters) với 107 phân cục trên toàn thế giới để thu thập thông tin từ các nước và tin tức về Trung Quốc ở các nước đó. Tân Hoa xã cũng đồng thời có 31 phân cục đặt ở tất cả các tỉnh, thành phố, khu tự trị. Do hầu hết các báo Trung Quốc không có hệ thống thông tín viên ở nước ngoài và ở đủ tất cả các tỉnh, nên đều phải nhờ Tân Hoa xã cung cấp tin tức. Hiện tin của Tân Hoa xã chiếm khoảng 25% trong tổng số tin trên báo chí Trung Quốc.
Tân Hoa xã có hơn 20 tờ báo và 12 tạp chí, in bằng 6 ngôn ngữ chính thức của Liên Hiệp quốc, gồm tiếng Anh, tiếng Hoa, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga và tiếng Ả rập.
Tân Hoa xã điện tử (Xinhuanet) bắt đầu hoạt động từ năm 1997, gồm 6 thứ tiếng chính thức của Liên Hiệp Quốc và được truy cập ở hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 80 triệu lượt xem mỗi ngày. Xinhuanet là một trong những website có ảnh hưởng nhất trong thế giới truyền thông, đứng thứ 160 trong số 108 triệu website trên toàn thế giới và thứ ba trong số các hãng thông tin quốc tế (sau BBC và CNN, bỏ xa Reuters, AP và AFP).
Nhân Dân nhật báo
Nhân Dân nhật báo (People’s Daily) là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ra đời vào ngày 15-6-1948 tại tỉnh Hồ Bắc, trước khi được dời về Bắc Kinh vào tháng 3-1949. Trong cách mạng văn hóa, đây là tờ báo hiếm hoi để các phóng viên nước ngoài có thể dẫn nguồn để thông báo về những gì đang diễn ra tại Trung Quốc. Thời kỳ này, các xã luận của Nhân dân nhật báo gần như là chủ trương chính thức của chính quyền nước này và được cả nước thực hiện. Nhân Dân nhật báo xuất bản 21 ấn phẩm, trong đó có 11 nhật báo, tuần báo, thời báo và 10 tạp chí. Biên chế, chỉ riêng phóng viên, biên tập viên đã hơn 1.000 người; có hơn 70 trạm thường trú ở trong và ngoài nước… Với số lượng phát hành rộng rãi trên toàn thế giới và khá ổn định từ 3 – 4 triệu bản/ngày, gần đây, Nhân dân nhật báo đã hoàn toàn tự chủ về tài chính.
Từ ngày 1-1-1997, bản tin trực tuyến của Nhân Dân nhật báo ra đời và liên tục được cập nhật 24/24 giờ với lượng truy cập trên 35 triệu lượt/ngày. Ngày 14-1-1998, phiên bản tiếng Anh cũng được khai trương, bên cạnh 10 ngôn ngữ khác, gồm tiếng Hoa giản thể, tiếng Hoa phồn thể, tiếng Mông Cổ, tiếng Tây Tạng, tiếng Triều Tiên, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Nhật và tiếng Ả Rập. Cùng với trang chính của Nhân Dân nhật báo còn có 39 trang của các tỉnh, thành phố, khu tự trị và các vùng lãnh thổ Hongkong, Macau, Đài Loan.
Trung Hoa nhật báo
Trung Hoa nhật báo (China Daily) là tờ báo có 8 trang, phát hành từ thứ hai đến thứ bảy và ra đời vào ngày 1-6-1981. Đây báo tiếng Anh lớn nhất của Trung Quốc với số lượng trên 300.000/kỳ, phát hành đến 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Phần giới thiệu của tờ báo này trên internet cho biết, 2/3 độc giả của China Daily là các quan chức chính quyền, các nhà nghiên cứu và lãnh đạo các tập đoàn đa quốc gia. Bản trực tuyến của China Daily cũng là một trong những tờ báo hàng đầu châu Á với 12 triệu lượt truy cập mỗi ngày, trong đó có chỉ có 1/3 là người Trung Quốc.
Bên cạnh đội ngũ phóng viên, biên tập viên hơn 400 người giỏi tiếng Anh, tờ báo này còn thuê khoảng 40 nhà báo chuyên nghiệp ở khắp nơi trên thế giới. China Daily đã hợp tác với nhiều cơ quan truyền thông nước ngoài để phát hành các ấn bản giới thiệu về đất nước Trung Quốc, chẳng hạn liên kết với Washington Post (Mỹ) để ấn hành Reports from China, với tờ The Star (Malaysia) để phát hành BizChina, với The Nation (Thái Lan) để xuất bản tuần báo China Business Weekly…
Sự nhìn nhận khác nhau về báo chí Trung Quốc
Nền báo chí Trung Quốc trong thời gian qua phát triển rất nhanh và có nhiều cải cách theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Hiện nước này đã có nhiều tập đoàn báo chí, hoạt động dần tiếp cận mô hình các tập đoàn truyền phương Tây. Tuy nhiên, do có sự khác biệt trong tiêu chí đánh giá, nhìn nhận mà vẫn có không ít nhận xét thiếu khách quan. Chẳng hạn, với vấn đề Tây Tạng, nguyên tắc nhất quán là “một nước Trung Quốc” nhưng báo chí phương Tây hay soi mói việc báo chí Trung Quốc ít thông tin về tình hình diễn ra tại cao nguyên này. Hay vấn đề Pháp luân công, có dấu hiệu cho thấy đây là hoạt động vi phạm pháp luật nhưng khi báo chí phê phán thì bị rêu rao là “cái loa” của chính quyền…
Nhiều năm qua, Ủy ban Bảo vệ các nhà báo (CPJ) luôn cho rằng Trung Quốc “là nơi dẫn đầu thế giới về việc bắt bớ các nhà báo”. Năm 2007, Tổ chức Phóng viên không biên giới (RWB) đã xếp nước này thứ 163/170 về tự do báo chí.
Trong khi đó, ở một góc độ khác, truyền thông phương Tây cũng cho rằng báo chí Trung Quốc đã có sự cởi mở đáng kể, như giảm báo đảng, mở rộng thông tin và nhất là tăng các báo thương mại, giải trí. Điều này không chỉ thể hiện nhu cầu về lĩnh vực này của người đọc tăng lên mà còn liên quan đến hoạt động quảng cáo. Năm 2003, quảng cáo trên báo chí của Trung Quốc đạt mức 13 tỉ USD, tăng 20% so với năm trước đó. Gần 80% khoản tiền quảng cáo này là dành cho các tạp chí phục vụ nhu cầu mua sắm, tiêu dùng của người đọc. Song song đó, tuy về mặt chính thức, truyền thông vẫn thuộc sở hữu nhà nước nhưng ngày càng có sự hợp tác, đầu tư rộng rãi của các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực này. Một số tạp chí như Seventeen, Marie Claire, Elle… cũng đã nhảy vào thị trường mới mẻ này. Chính điều này cũng khiến các báo dễ đi “chệch hướng” so với đường lối chung và làm tăng tính thương mại hóa mà xa rời mục đích tuyên truyền.
Vì vậy, trong xu thế hội nhập, mở cửa, Đảng Cộng sản Trung Quốc một mặt vừa mở rộng thông tin, nới rộng tự do báo chí, mặt khác cũng phải đảm bảo tính định hướng của báo chí. Nhưng xem ra, đây không phải là việc dễ dàng gì!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét