GIẢI QUYẾT Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG:
THÊM MỘT GÓC NHÌN VỀ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN LỢI ÍCH
Chiều ngày 21-7, Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai đã công bố Quyết định số 5763/UBND-CNN của UBND tỉnh về việc tạm đình chỉ hoạt động Công ty TNHH AB Mauri Việt Nam (tại xã La Ngà, huyện Định Quán) vì đã xả thải gây ô nhiễm môi trường. Theo đó, công ty này sẽ phải ngưng hoạt động cho đến khi thực hiện xong các biện pháp bảo vệ môi trường cần thiết như: xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn quy định trước khi thải vào môi trường, xử lý triệt để mùi hôi phát sinh... Trước đó, từ ngày chủ nhật, 19-7, nhiều người dân địa phương đã phong tỏa công ty khiến công ty không thể hoạt động, để phản đối việc công ty xả nước thải xuống sông La Ngà. Công ty này cũng đã từng bị UBND tỉnh Đồng Nai xử phạt hành chính vào 19-2 và buộc ngưng hoạt động để khắc phục hậu quả. Công ty đã có giải trình về hệ thống xử lý nước thải và đề nghị cho hoạt động 40% công suất, đồng thời sẽ thu gom, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn môi trường nhưng không thực hiện đầy đủ, gây bức xúc cho nhiều hộ dân sinh sống xung quanh.
Đây chỉ là một vụ việc. Thời gian gần đây, một số doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường đã bị tạm ngưng hoạt động. Dẫu việc xử lý này tuy có muộn màng nhưng rất cần thiết. Môi trường sống thuộc về tất cả mọi người và mọi người cùng có trách nhiệm gìn giữ nó, đồng thời phải lên án, xử lý những ai xâm hại đến nó.
Trên thực tế, vấn đề môi trường luôn gắn với lợi ích của các nhóm người khác nhau: nhóm thì vì lợi ích của mình mà xâm hại môi trường; nhóm thì bị ảnh hưởng cuộc sống (sức khỏe, việc làm, thu nhập…) vì môi trường bị ô nhiễm… Nhưng chính trong từng nhóm người ấy cũng có những xung đột lợi ích với nhau. Chẳng hạn, Công ty AB Mauri gây ô nhiễm sông La Ngà (thực tế không chỉ có Mauri), làm nhiều nông dân sống nhờ nguồn nước sông này bị thiệt hại nặng nề. Một mặt, ông chủ Mauri được lợi vì không phải đầu tư cho việc xử lý nước thải; mặt kia thì người dân chịu thiệt do cá chết. Ở góc độ khác, ông chủ Mauri có lợi thì công nhân của ông ta cũng ít nhiều được hưởng lợi vì lợi nhuận của công ty nhiều hơn, họ được nhiều ưu đãi hơn; trong số công nhân đó có thể có cả con em của các gia đình nông dân sống nhờ vào sông La Ngà và những người địa phương… (Đối với trường hợp khác (Vedan chẳng hạn) đồng thời có cả những người cung cấp nguyên liệu cho (có thể trong số này có cả gia đình công nhân và một số nông dân có một phần cuộc sống gắn với sông Thị Vải)). Đến khi Mauri bị đình chỉ hoạt động, những người chịu thiệt bao gồm ông chủ Mauri, công nhân và những người cung cấp nguyên liệu cho Mauri. Ai được lợi? Rất khó nói. Vì sông La Ngà (hay Thị Vải) không phải ngày một ngày hai sạch được ngay. Người dân sống nhờ vào dòng sông này cũng chưa phải thu lợi được ngay. Nhưng có thể thấy rằng, kỷ cương được siết chặt, tính thượng tôn pháp luật được xem trọng.
Nói như vậy, không có nghĩa cứ tính cái lợi cụ thể trước mắt mà quyết định tính đúng sai của vấn đề. Điều căn bản là làm sao để giải quyết các mâu thuẫn lợi ích, nhất là giữa những lợi ích cụ thể, rõ ràng với những lợi ích có vẻ mơ hồ và lâu dài. Bởi vậy, khi vụ việc của Vedan (và gần đây nhất là AB Mauri) xảy ra, dư luận (nhất là những người có quyền lợi gắn trực tiếp với nơi ô nhiễm) phẫn nộ, đòi phải xử lý nghiêm các kẻ vi phạm, nhiều khi vượt qua các quy định của pháp luật hiện hành. Như vậy, vấn đề là quan điểm xử lý, sâu xa hơn là quan điểm giải quyết mâu thuẫn lợi ích, chứ không phải phải xử lý từng vụ việc cụ thể.
Thực tiễn cho thấy, vấn đề bảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế trong thời gian qua có một phần từ lý do: khi phát triển kinh tế, người lãnh vừa được tiếng thơm vừa ít nhiều được hưởng lợi từ sự phát triển đó. Trong khi đó, hậu quả về môi trường xảy đến rất chậm (do đó không thấy trước hoặc không cần thiết phải thấy trước) và trở thành gánh nặng của rất nhiều người chứ không phải chỉ tập trung vào một nhóm người nhất định (nên luôn có sự “san sẻ”).
Chính vì vậy, cần có một quan điểm mới hơn về vấn đề bảo vệ môi trường, đặt trong điều kiện giải quyết các mâu thuẫn về lợi ích. Trước hết, lợi ích của cộng đồng, của đất nước phải được đặt lên hàng đầu, dù có thể có cân nhắc tính tức thời (trước mắt) hay lâu dài của lợi ích. Để bảo vệ các lợi ích chính đáng thì cần phải có hệ thống pháp luật đầy đủ và chặt chẽ để điều chỉnh các quan hệ về môi trường – bảo vệ môi trường một cách hiệu quả và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại đến môi trường. Trong đó, cần có quy định cụ thể về yêu cầu bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là khi thu hút đầu tư nước ngoài. Đồng thời phải kiện toàn cơ cấu tổ chức các cơ quan về bảo vệ môi trường, để đảm bảo phát huy được hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, căn cơ hơn cả vẫn là đẩy mạnh công tác tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường trong nhân dân, để mọi người dân đều thấy đó là trách nhiệm của mình và vì lợi ích trực tiếp và trước mắt của mình.
THÊM MỘT GÓC NHÌN VỀ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN LỢI ÍCH
Chiều ngày 21-7, Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai đã công bố Quyết định số 5763/UBND-CNN của UBND tỉnh về việc tạm đình chỉ hoạt động Công ty TNHH AB Mauri Việt Nam (tại xã La Ngà, huyện Định Quán) vì đã xả thải gây ô nhiễm môi trường. Theo đó, công ty này sẽ phải ngưng hoạt động cho đến khi thực hiện xong các biện pháp bảo vệ môi trường cần thiết như: xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn quy định trước khi thải vào môi trường, xử lý triệt để mùi hôi phát sinh... Trước đó, từ ngày chủ nhật, 19-7, nhiều người dân địa phương đã phong tỏa công ty khiến công ty không thể hoạt động, để phản đối việc công ty xả nước thải xuống sông La Ngà. Công ty này cũng đã từng bị UBND tỉnh Đồng Nai xử phạt hành chính vào 19-2 và buộc ngưng hoạt động để khắc phục hậu quả. Công ty đã có giải trình về hệ thống xử lý nước thải và đề nghị cho hoạt động 40% công suất, đồng thời sẽ thu gom, xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn môi trường nhưng không thực hiện đầy đủ, gây bức xúc cho nhiều hộ dân sinh sống xung quanh.
Đây chỉ là một vụ việc. Thời gian gần đây, một số doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường đã bị tạm ngưng hoạt động. Dẫu việc xử lý này tuy có muộn màng nhưng rất cần thiết. Môi trường sống thuộc về tất cả mọi người và mọi người cùng có trách nhiệm gìn giữ nó, đồng thời phải lên án, xử lý những ai xâm hại đến nó.
Trên thực tế, vấn đề môi trường luôn gắn với lợi ích của các nhóm người khác nhau: nhóm thì vì lợi ích của mình mà xâm hại môi trường; nhóm thì bị ảnh hưởng cuộc sống (sức khỏe, việc làm, thu nhập…) vì môi trường bị ô nhiễm… Nhưng chính trong từng nhóm người ấy cũng có những xung đột lợi ích với nhau. Chẳng hạn, Công ty AB Mauri gây ô nhiễm sông La Ngà (thực tế không chỉ có Mauri), làm nhiều nông dân sống nhờ nguồn nước sông này bị thiệt hại nặng nề. Một mặt, ông chủ Mauri được lợi vì không phải đầu tư cho việc xử lý nước thải; mặt kia thì người dân chịu thiệt do cá chết. Ở góc độ khác, ông chủ Mauri có lợi thì công nhân của ông ta cũng ít nhiều được hưởng lợi vì lợi nhuận của công ty nhiều hơn, họ được nhiều ưu đãi hơn; trong số công nhân đó có thể có cả con em của các gia đình nông dân sống nhờ vào sông La Ngà và những người địa phương… (Đối với trường hợp khác (Vedan chẳng hạn) đồng thời có cả những người cung cấp nguyên liệu cho (có thể trong số này có cả gia đình công nhân và một số nông dân có một phần cuộc sống gắn với sông Thị Vải)). Đến khi Mauri bị đình chỉ hoạt động, những người chịu thiệt bao gồm ông chủ Mauri, công nhân và những người cung cấp nguyên liệu cho Mauri. Ai được lợi? Rất khó nói. Vì sông La Ngà (hay Thị Vải) không phải ngày một ngày hai sạch được ngay. Người dân sống nhờ vào dòng sông này cũng chưa phải thu lợi được ngay. Nhưng có thể thấy rằng, kỷ cương được siết chặt, tính thượng tôn pháp luật được xem trọng.
Nói như vậy, không có nghĩa cứ tính cái lợi cụ thể trước mắt mà quyết định tính đúng sai của vấn đề. Điều căn bản là làm sao để giải quyết các mâu thuẫn lợi ích, nhất là giữa những lợi ích cụ thể, rõ ràng với những lợi ích có vẻ mơ hồ và lâu dài. Bởi vậy, khi vụ việc của Vedan (và gần đây nhất là AB Mauri) xảy ra, dư luận (nhất là những người có quyền lợi gắn trực tiếp với nơi ô nhiễm) phẫn nộ, đòi phải xử lý nghiêm các kẻ vi phạm, nhiều khi vượt qua các quy định của pháp luật hiện hành. Như vậy, vấn đề là quan điểm xử lý, sâu xa hơn là quan điểm giải quyết mâu thuẫn lợi ích, chứ không phải phải xử lý từng vụ việc cụ thể.
Thực tiễn cho thấy, vấn đề bảo vệ môi trường còn nhiều hạn chế trong thời gian qua có một phần từ lý do: khi phát triển kinh tế, người lãnh vừa được tiếng thơm vừa ít nhiều được hưởng lợi từ sự phát triển đó. Trong khi đó, hậu quả về môi trường xảy đến rất chậm (do đó không thấy trước hoặc không cần thiết phải thấy trước) và trở thành gánh nặng của rất nhiều người chứ không phải chỉ tập trung vào một nhóm người nhất định (nên luôn có sự “san sẻ”).
Chính vì vậy, cần có một quan điểm mới hơn về vấn đề bảo vệ môi trường, đặt trong điều kiện giải quyết các mâu thuẫn về lợi ích. Trước hết, lợi ích của cộng đồng, của đất nước phải được đặt lên hàng đầu, dù có thể có cân nhắc tính tức thời (trước mắt) hay lâu dài của lợi ích. Để bảo vệ các lợi ích chính đáng thì cần phải có hệ thống pháp luật đầy đủ và chặt chẽ để điều chỉnh các quan hệ về môi trường – bảo vệ môi trường một cách hiệu quả và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại đến môi trường. Trong đó, cần có quy định cụ thể về yêu cầu bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là khi thu hút đầu tư nước ngoài. Đồng thời phải kiện toàn cơ cấu tổ chức các cơ quan về bảo vệ môi trường, để đảm bảo phát huy được hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, căn cơ hơn cả vẫn là đẩy mạnh công tác tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường trong nhân dân, để mọi người dân đều thấy đó là trách nhiệm của mình và vì lợi ích trực tiếp và trước mắt của mình.
(Bài có sửa đổi, bổ sung một số nội dung so với bài trước cùng chủ đề này).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét