Chủ Nhật, 9 tháng 8, 2009

Tạp bút

Khi người ta trẻ
CÀNG LỚN TÔI THẤY MÌNH CÀNG… VÔ DỤNG!

Hồi ở tuổi thiếu niên, tôi hay tự nhận mình là người vừa có… tài vừa có chí. Tôi có ý nghĩ đó vì xuất phát từ thực tế của bản thân mình. Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo, thuộc tầng lớp bình dân. May mắn là được song thân cho ăn học, tôi lại chịu khó, chăm chỉ nên học tương đối khá. Tôi thích đọc sách, hay chiêm nghiệm nên hiểu biết hơn nhiều bạn bè. Không chỉ vậy, sớm lăn lộn cuộc sống nên tôi ít nhiều có vốn sống thực tế. Kể ra, so với chúng bạn cùng lứa, tôi thuộc dạng từng trải, hiểu biết. Vì vậy, tôi cũng có được sự nể trọng nhất định của bạn bè. Thành ra, tôi tự hào nhận rằng mình có cả tài lẫn chí!
Đến tuổi thanh niên, vào đại học, tôi vẫn giữ được nhiều nếp cũ: siêng năng, chăm chỉ, chịu khó, lăn lộn… Tôi là một trong những sinh viên học tốt (nhiều năm sau vẫn được bạn bè nhớ đến là một người học giỏi!); đến kỳ thực tập thì thể hiện được là một người “hành” tốt. Nhưng va chạm nhiều, va vấp cũng không ít, tôi cũng nhiều lần nếm mùi thất vọng, thất bại. Tôi không dám nhận mình tài giỏi nữa mà chỉ cho rằng mình có chí mà thôi. Vì, so với nhiều bạn bè có điều kiện hơn, tôi vẫn có những mặt trội nhất định, do sự cố gắng mà nên.
Ra trường, tôi lăn lộn nhiều, gặp không ít lần thất bại. Có những trở ngại tôi không thể vượt qua được, dù vẫn luôn cố gắng. Chỉ sau vài năm, tôi trở nên tụt hậu so với bạn bè, cả sự thăng tiến lẫn đời sống kinh tế. Cái mác sinh viên giỏi trở nên cái danh hão vì nó gần như không đem lại ích lợi thiết thực nhiều. Tôi cay đắng nhận ra rằng mình thiếu cả tài lẫn chí, vì đã có những thách thức tôi không vượt qua được do không đủ bản lĩnh, thiếu kiên nhẫn. Thậm chí, đọc lại nhật ký, nhiều khi thấy những ý tưởng hồi còn trẻ không kém phần độc đáo, táo bạo mà đến lúc đó tôi vẫn thấy mới mẻ, vẫn không thể vượt qua được. Tức là tôi đã tụt lùi rồi còn gì!
Tôi cũng tự lý giải, có phải mình kém đi không? Có thể lắm chứ! Nhưng nghĩ kỹ, có lẽ tôi đã dần vượt qua được chính mình. Ngày còn trẻ, mang tư tưởng “ếch ngồi đáy giếng”, thấy bầu trời chỉ là cái vòm nhỏ của miệng giếng, mà tưởng rằng bầu trời chỉ có thế. Lớn thêm một chút, ra cái ao thì bầu trời cũng chỉ là bầu trời của cái ao. Lớn hơn, ra sông, ra bể, bầu trời lại càng lớn hơn. Thành ra mình tự thấy ngày càng nhỏ bé, thấp kém, tầm thường.
Ai đó đã nói: càng học thấy mình dốt, có vẻ không sai. Cái học đó nên hiểu là sự từng trải, lăn lộn, chiêm nghiệm, tức là học cả trường lớp, sách vở lẫn từ cuộc sống. Người càng có tuổi thì học càng nhiều, âu cũng là điều bình thường, vì dù muốn hay không, mỗi người đều có sự tích luỹ vốn sống một cách tự nhiên bằng chính sự trải nghiệm của mình.
Tôi kể lại “quá trình nhận thức” của mình, một chị bạn tôi bảo: càng thấy dốt tức là đã học được thêm nhiều điều rồi đó! Chị nói thêm, không phải ai càng có tuổi cũng thấy mình kém đi đâu, như ông bà đã nói: “trứng mà đòi khôn hơn vịt”! Hóa ra, có không ít người đã tự cho mình đã đến “đỉnh” của sự hiểu biết, không cần thiết học thêm nữa và cũng không chấp nhận (một số) người khác giỏi hơn mình.
Nghe chị nói, tôi cũng có chút “an ủi”: tôi còn trẻ mà đã tự thấy mình còn nhiều hạn chế và mong muốn cải thiện những hạn chế đó, hi vọng ngày càng vượt ra biển lớn hơn, để thấy bầu trời rộng lớn hơn. Khi đó, dẫu thấy mình càng bé nhỏ nhưng có thêm sự trải nghiệm, tức là tự mình đã vượt qua chính mình, mà không giẫm chân tại chỗ!

Không có nhận xét nào: