SÁCH RẺ VÀ VĂN HÓA ĐỌC
Cách đây khá lâu, có ý kiến trên một tờ báo cho rằng sinh viên ngày nay ít đọc sách mà họ chỉ… đọc dồn vào những dịp thi cử – những sách liên quan đến môn thi ở thư viện đều được mượn sạch! Đó là hiện tượng có thực. Có nhiều lý do, như, số sách liên quan đến môn học, đến đề tài học ngày càng nhiều mà thời gian của sinh viên thì khá ít nên dẫn đến việc họ chỉ có thể đọc được một số, hoặc chỉ đọc vào đợt thi cử. Nhưng cũng có một bộ phận nhỏ sinh viên lười đọc thực sự. Học chỉ quan tâm đọc phần… tóm tắt hoặc chỉ đọc một đoạn, hoặc góp nhặt những đoạn trích của các sách khác (nhất là sách về nghiên cứu, phê bình văn học) rồi “tán hươu tán vượn” vào, coi như mình đã đọc cả tác phẩm.
Nhìn chung, đọc sách vẫn là một hoạt động phổ biến của giới trẻ. Vào các thư viện, tuyệt đại độc giả ở đó là các bạn trẻ. (Theo một thăm dò của Thư viện Tổng hợp, có đến 99,5% số độc giả vào thư viện này đọc là nhằm để tìm tài liệu nghiên cứu, để học tập và phục vụ cho một vấn đề quan tâm. Chỉ 0,5% xem đọc sách để giải trí. Và có 54,2% độc giả vào đọc sách, gấp đôi số người vào đọc báo). Nhưng hình như giới trẻ có xu hướng không “mặn” đọc sách bằng người lớn tuổi. Họ thường đọc truyện tranh hoặc những tác phẩm ngăn ngắn và ít đọc những tác phẩm dày, có chiều sâu… Có thể vì lý do thời gian, vì ngày nay có quá nhiều phương tiện thông tin như internet, truyền hình, phim ảnh… nên giới trẻ ít chịu khó đọc sách mà họ cho rằng có thể có những con đường khác tiếp thu kiến thức nhanh hơn. Nhưng có lẽ lý do căn bản là sự truyền nối tinh thần say mê đọc sách giữa người lớn tuổi và người trẻ tuổi chưa thực sự tốt, dẫn đến sự “đứt đoạn” trong “mạch” yêu thích đọc sách.
Vài năm gần đây, tại TP.HCM, nhiều hội chợ sách giảm giá đã được tổ chức và thu hút đông đảo những người yêu sách. Trong các hội chợ, lúc nào người tham quan và mua sách cũng đông đúc. Đó là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy rằng người ham thích đọc sách vẫn còn nhiều, mặc dù hiện nay, các phương tiện thông tin ngày càng nhiều, lượng thông tin ngày càng phong phú. Đặc biệt, đến với các hội sách, lực lượng đông đảo vẫn là các bạn trẻ. Trong các hội sách, nhiều loại sách đã được bán giảm giá đến 70% - 80%. Dù sách giảm giá cao, nhưng vẫn có khá nhiều sách hay, đã đáp ứng được một phần đáng kể cho những bạn đọc “eo hẹp” về tài chính, nhất là sinh viên – học sinh. Một số sách có giá trị như Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng triều luật lệ, An Nam chí lược… cùng nhiều loại sách kỹ thuật, ngoại văn, nhất là tin học và kể cả các bộ tiểu thuyết của Kim Dung… nếu không được giảm giá sẽ khó đến được với người đọc bình dân. Đó là chưa kể nhiều loại sách chính trị thường khó kiếm tại các nhà sách. Ngoài ra, tại đây, truyện tranh thiếu nhi cũng có khá nhiều, giá giảm bình quân 50%, hoặc có giá từ 2.000 – 5.000 đồng, phục vụ một phần đáng kể cho các em nhỏ.
Thời gian gần đây, sách giảm giá đã xuất hiện nhiều hơn trên... các lề đường! Hoàn toàn không phải sách tồn kho, sách “ế”, đó là loại sách mới, chưa bóc bìa nylon, kể cả những sách vừa phát hành, đã được bày bán phổ biến trên vỉa hè với giá bình quân giảm 30%. Ngay cả ấn bản Nhật ký Đặng Thùy Trâm và Mãi mãi tuổi hai mươi hồi mới ra được báo chí ngợi ca hết lời, cũng đã “xuống đường” với giá rẻ hơn giá bán của NXB đến trên 20%! Nhiều bộ sách dày, in đẹp của các NXB danh tiếng cũng được bán với giá rất mềm so với trong các nhà sách. Theo một số người thạo nghề xuất bản, những loại sách “vỉa hè” này có thể xuất xứ từ những nhà in lậu với kỹ thuật tinh vi không kém gì các nhà in hợp pháp. Chính vì không phải trả phí xuất bản và rút ngắn khâu phát hành nên các đầu nậu sách “sẵn lòng” bán rẻ hơn các sách “thật” mà cơ bản vẫn không thay đổi hình thức sách.
Phần lớn sách mới xuất bản hiện nay có giá khá cao, bù lại được trình bày đẹp mắt, chất lượng giấy tốt. Đó là một sự tương phản so với khoảng mười lăm năm trở về trước, khi sách có giá khá rẻ, mỗi lần xuất bản từ vài chục ngàn đến cả trăm nghìn bản, trong khi chất lượng giấy và trình bày lại không đẹp. Dù vậy, đối với người đọc trẻ, sách in theo lối cũ vẫn có mặt thu hút nhất định, nhất là về giá cả và không quá khan hiếm, vì họ không quá chú trọng đến hình thức sách. Còn như hiện nay, trừ sách giáo khoa và các sách được trợ giá của NXB Giáo dục, nếu so sánh tương đối, còn lại đều nằm trên mức thu nhập bình quân của người lao động bình thường và đại bộ phận các bạn trẻ.
Rõ ràng các đợt hội chợ bán sách giảm giá đã tạo điều kiện cho công chúng, trong đó có đông đảo học sinh, sinh viên, được tiếp cận nhiều hơn với sách, với các tác giả nổi tiếng, nói chung là tri thức. Các công ty phát hành sách tuy giảm giá bán nhưng bù lại được rất đông khách hàng; là một hình thức tiếp thị, quảng bá thương hiệu hiệu quả. Trên hết, các hoạt động này đã khơi gợi lòng yêu sách và say mê đọc sách trong giới trẻ. Bên cạnh đó, dù không thể đồng tình với việc in nhái, ăn cắp bản quyền, nhưng rõ ràng các sách in lậu đã tạo điều kiện cho các độc giả ít tiền dễ dàng tiếp cận hơn với các tác phẩm hay. Xét ở một góc độ tích cực, sách lậu đã góp phần thúc đẩy các nhà xuất bản tích cực giảm giá bìa để sách phù hợp với túi tiền người đọc hơn nữa, tránh tình trạng giá sách quá cao hiện nay.
Đó cũng cách xây dựng văn hóa đọc mà có người đã lo ngại rằng hiện đang bị “biến dạng”. Xét cho cùng, muốn có văn hóa đọc (sách) thì phải tạo điều kiện để người ta có sách mà đọc đã!
Cách đây khá lâu, có ý kiến trên một tờ báo cho rằng sinh viên ngày nay ít đọc sách mà họ chỉ… đọc dồn vào những dịp thi cử – những sách liên quan đến môn thi ở thư viện đều được mượn sạch! Đó là hiện tượng có thực. Có nhiều lý do, như, số sách liên quan đến môn học, đến đề tài học ngày càng nhiều mà thời gian của sinh viên thì khá ít nên dẫn đến việc họ chỉ có thể đọc được một số, hoặc chỉ đọc vào đợt thi cử. Nhưng cũng có một bộ phận nhỏ sinh viên lười đọc thực sự. Học chỉ quan tâm đọc phần… tóm tắt hoặc chỉ đọc một đoạn, hoặc góp nhặt những đoạn trích của các sách khác (nhất là sách về nghiên cứu, phê bình văn học) rồi “tán hươu tán vượn” vào, coi như mình đã đọc cả tác phẩm.
Nhìn chung, đọc sách vẫn là một hoạt động phổ biến của giới trẻ. Vào các thư viện, tuyệt đại độc giả ở đó là các bạn trẻ. (Theo một thăm dò của Thư viện Tổng hợp, có đến 99,5% số độc giả vào thư viện này đọc là nhằm để tìm tài liệu nghiên cứu, để học tập và phục vụ cho một vấn đề quan tâm. Chỉ 0,5% xem đọc sách để giải trí. Và có 54,2% độc giả vào đọc sách, gấp đôi số người vào đọc báo). Nhưng hình như giới trẻ có xu hướng không “mặn” đọc sách bằng người lớn tuổi. Họ thường đọc truyện tranh hoặc những tác phẩm ngăn ngắn và ít đọc những tác phẩm dày, có chiều sâu… Có thể vì lý do thời gian, vì ngày nay có quá nhiều phương tiện thông tin như internet, truyền hình, phim ảnh… nên giới trẻ ít chịu khó đọc sách mà họ cho rằng có thể có những con đường khác tiếp thu kiến thức nhanh hơn. Nhưng có lẽ lý do căn bản là sự truyền nối tinh thần say mê đọc sách giữa người lớn tuổi và người trẻ tuổi chưa thực sự tốt, dẫn đến sự “đứt đoạn” trong “mạch” yêu thích đọc sách.
Vài năm gần đây, tại TP.HCM, nhiều hội chợ sách giảm giá đã được tổ chức và thu hút đông đảo những người yêu sách. Trong các hội chợ, lúc nào người tham quan và mua sách cũng đông đúc. Đó là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy rằng người ham thích đọc sách vẫn còn nhiều, mặc dù hiện nay, các phương tiện thông tin ngày càng nhiều, lượng thông tin ngày càng phong phú. Đặc biệt, đến với các hội sách, lực lượng đông đảo vẫn là các bạn trẻ. Trong các hội sách, nhiều loại sách đã được bán giảm giá đến 70% - 80%. Dù sách giảm giá cao, nhưng vẫn có khá nhiều sách hay, đã đáp ứng được một phần đáng kể cho những bạn đọc “eo hẹp” về tài chính, nhất là sinh viên – học sinh. Một số sách có giá trị như Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng triều luật lệ, An Nam chí lược… cùng nhiều loại sách kỹ thuật, ngoại văn, nhất là tin học và kể cả các bộ tiểu thuyết của Kim Dung… nếu không được giảm giá sẽ khó đến được với người đọc bình dân. Đó là chưa kể nhiều loại sách chính trị thường khó kiếm tại các nhà sách. Ngoài ra, tại đây, truyện tranh thiếu nhi cũng có khá nhiều, giá giảm bình quân 50%, hoặc có giá từ 2.000 – 5.000 đồng, phục vụ một phần đáng kể cho các em nhỏ.
Thời gian gần đây, sách giảm giá đã xuất hiện nhiều hơn trên... các lề đường! Hoàn toàn không phải sách tồn kho, sách “ế”, đó là loại sách mới, chưa bóc bìa nylon, kể cả những sách vừa phát hành, đã được bày bán phổ biến trên vỉa hè với giá bình quân giảm 30%. Ngay cả ấn bản Nhật ký Đặng Thùy Trâm và Mãi mãi tuổi hai mươi hồi mới ra được báo chí ngợi ca hết lời, cũng đã “xuống đường” với giá rẻ hơn giá bán của NXB đến trên 20%! Nhiều bộ sách dày, in đẹp của các NXB danh tiếng cũng được bán với giá rất mềm so với trong các nhà sách. Theo một số người thạo nghề xuất bản, những loại sách “vỉa hè” này có thể xuất xứ từ những nhà in lậu với kỹ thuật tinh vi không kém gì các nhà in hợp pháp. Chính vì không phải trả phí xuất bản và rút ngắn khâu phát hành nên các đầu nậu sách “sẵn lòng” bán rẻ hơn các sách “thật” mà cơ bản vẫn không thay đổi hình thức sách.
Phần lớn sách mới xuất bản hiện nay có giá khá cao, bù lại được trình bày đẹp mắt, chất lượng giấy tốt. Đó là một sự tương phản so với khoảng mười lăm năm trở về trước, khi sách có giá khá rẻ, mỗi lần xuất bản từ vài chục ngàn đến cả trăm nghìn bản, trong khi chất lượng giấy và trình bày lại không đẹp. Dù vậy, đối với người đọc trẻ, sách in theo lối cũ vẫn có mặt thu hút nhất định, nhất là về giá cả và không quá khan hiếm, vì họ không quá chú trọng đến hình thức sách. Còn như hiện nay, trừ sách giáo khoa và các sách được trợ giá của NXB Giáo dục, nếu so sánh tương đối, còn lại đều nằm trên mức thu nhập bình quân của người lao động bình thường và đại bộ phận các bạn trẻ.
Rõ ràng các đợt hội chợ bán sách giảm giá đã tạo điều kiện cho công chúng, trong đó có đông đảo học sinh, sinh viên, được tiếp cận nhiều hơn với sách, với các tác giả nổi tiếng, nói chung là tri thức. Các công ty phát hành sách tuy giảm giá bán nhưng bù lại được rất đông khách hàng; là một hình thức tiếp thị, quảng bá thương hiệu hiệu quả. Trên hết, các hoạt động này đã khơi gợi lòng yêu sách và say mê đọc sách trong giới trẻ. Bên cạnh đó, dù không thể đồng tình với việc in nhái, ăn cắp bản quyền, nhưng rõ ràng các sách in lậu đã tạo điều kiện cho các độc giả ít tiền dễ dàng tiếp cận hơn với các tác phẩm hay. Xét ở một góc độ tích cực, sách lậu đã góp phần thúc đẩy các nhà xuất bản tích cực giảm giá bìa để sách phù hợp với túi tiền người đọc hơn nữa, tránh tình trạng giá sách quá cao hiện nay.
Đó cũng cách xây dựng văn hóa đọc mà có người đã lo ngại rằng hiện đang bị “biến dạng”. Xét cho cùng, muốn có văn hóa đọc (sách) thì phải tạo điều kiện để người ta có sách mà đọc đã!
