ĐỪNG ĐỂ NGƯỜI TRỒNG LÚA BỊ LẠC LÕNG GIỮA 4 NHÀ
Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải từng nêu chuyện hợp tác chặt chẽ giữa “5 nhà” – nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà băng (ngân hàng) và nhà nông. 4 nhà còn lại phải tích cực giúp đỡ, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho nhà nông thì nông nghiệp mới phát triển, từ đó thúc đẩy nền kinh tế đi lên. Nhìn hẹp hơn, người trồng lúa là một bộ phận chiếm số lượng lớn trong nông dân và có vai trò cực kỳ quan trọng trong vấn đề an ninh lương thực, vì vậy họ càng cần được quan tâm, giúp đỡ nhiều hơn nữa.
Nhà nước phải chủ động hơn nữa
Với vai trò quản lý, điều hành, định hướng của mình, nhà nước – cụ thể là các cơ quan quản lý về nông nghiệp (bộ, sở, phòng…) cần chủ động hơn nữa trong việc hoạch định các chính sách, mục tiêu về nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng ở địa bàn mình phụ trách. Chẳng hạn, Bộ NN&PTNT cần có chiến lược sản xuất lúa gạo trong từng giai đoạn cụ thể; với nhu cầu đó (cho tiêu dùng, để đảm bảo an ninh lương thực, để xuất khẩu…) thì cần đề ra những mục tiêu cụ thể ra sao; khảo sát tình hình thổ nhưỡng, sự biến đổi của khí hậu, sự chuyển hóa mục đích sử dụng đất… như thế nào để có kế hoạch sản xuất cho phù hợp; xác định lượng gạo để sử dụng trong nước, để xuất khẩu để có biện pháp dự trữ kịp thời, hợp lý… Tương tự như vậy, các sở từng tỉnh thành cũng phải tính toán xem trong những năm tới khả năng sản xuất lúa gạo của địa phương là bao nhiêu, vùng nào có thể trồng lúa và nên trồng loại lúa gì cho năng suất cao, có hiệu quả kinh tế lớn… Các nghiên cứu, khảo sát này được thực hiện tốt thì từ đó nhà nước có thể chỉ đạo cho các trung tâm khuyến nông, các viện - các trường nghiên cứu nông nghiệp… có biện pháp nghiên cứu tình hình biến đổi khí hậu, thổ nhưỡng, giống lúa, các biện pháp nâng cao năng suất… Nhà nước hoàn toàn có thể ban hành những chính sách hỗ trợ nông dân (trực tiếp hoặc gián tiếp) sao cho có lợi cho người trồng lúa nhất mà không vi phạm các thỏa thuận với các tổ chức quốc tế về bảo hộ nông sản.
Nhà nước cũng phải có trách nhiệm nắm bắt thị trường, tìm kiếm đầu ra ổn định cho lúa gạo, nhất là phát huy vai trò điều tiết, chi phối (một cách lành mạnh, tích cực) của các doanh nghiệp nhà nước về thu mua, chế biến và xuất khẩu lúa gạo. Nhà nước không thể để nông dân tự “bơi” trong ruộng lúa của mình mà phải giúp họ “bơi” đúng lối, “bơi” khỏe, thậm chí nếu cần thì sẵn sàng thả “phao” để giúp họ. Những điều này cần được quán triệt cụ thể, cặn kẽ cho đội ngũ cán bộ công chức làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp; phải tuyệt đối tránh quan liêu, hành chính, bàn giấy, mệnh lệnh với nông dân, trong đó có những người làm ra “hạt ngọc” nuôi sống tất cả chúng ta.
Các “nhà” khác phải gắn lợi ích của mình với nhà nông
Lẽ dĩ nhiên, các “nhà” khác không thể chờ sự chỉ đạo cụ thể của nhà nước mới xắn tay vào cùng với nông dân chăm lo cho từng cây lúa. Các “nhà” này cần gắn lợi ích của mình với người trồng lúa – người trồng lúa có lợi càng nhiều thì bản thân mình cũng có lợi tương ứng và ngược lại, nếu nông dân gặp lỗ lã thì bản thân các “nhà” này cũng phải chia sẻ.
Như các nhà khoa học, phải xác định được rằng các giống mới, các phương pháp canh tác mới, các loại thuốc/phân có ích cho cây lúa… không phải chỉ có lợi cho bản thân mình mà phải góp phần đem lại lợi ích cho nông dân. Có như vậy, các nhà khoa học mới đẩy mạnh nghiên cứu, chú ý giảm giá thành, tuyên truyền rộng rãi để nhiều người dân cùng được hưởng lợi.
Nhà doanh nghiệp không phải chỉ chăm chăm kiếm lợi từ việc mua bán lúa của nông dân mà phải có nghĩa vụ “lại quả” cho người trồng lúa nếu năm nào đó giá xuất khẩu lên cao bằng cách đẩy giá mua cho nông dân cùng những ưu đãi khác. Nếu năm nào giá thấp, phải chấp nhận không lãi hoặc chịu lỗ (nhất là các doanh nghiệp nhà nước) để cho nông dân không bị lỗ. Một doanh nghiệp chịu lỗ, có thể chỉ ảnh hưởng một số ít người lao động nhưng lại có lợi cho rất nhiều nông dân, thì từ đó có tác dụng tích cực cho toàn xã hội.
Các ngân hàng (nhất là ngân hàng nông nghiệp) cần có chương trình tín dụng riêng cho nông dân – như cho vay ưu đãi nhưng huy động lãi suất cao – coi như chỉ phục vụ miễn phí cho nông dân. Ngân hàng cũng cần có cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu lúa gạo để các doanh nghiệp này chủ động nguồn vốn, tăng khả năng hỗ trợ cho nông dân.
Tức là, các “nhà” này phải xắn quần lội ruộng với nông dân, thay vì chỉ ngồi ở bàn giấy; nông dân dầm mưa thì họ cũng dãi nắng, nông dân dính bùn thì họ cũng lấm đất… Có vậy, hạt lúa làm ra mới trở thành sản phẩm của chung nhiều người, từ đó nhiều người mới thông cảm, chia sẻ nỗi nhọc nhằn của nông dân và mới biết quý trọng “hạt ngọc”.
Đừng để người trồng lúa bị đơn lẻ, lạc lõng
Hiện nay, người trồng lúa còn chưa liên kết lại với nhau mà gần như sản xuất độc lập, có phần manh mún. Đó là một bất lợi vì không phát huy được nhân công, trí tuệ, vốn liếng, phương tiện sản xuất… Đã vậy, chính nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp… cũng không thực sự mặn mà gắn kết với nông dân. Người ta ít thấy lãnh đạo địa phương đi thăm đồng hay hỏi han tình hình sản xuất của nông dân; ít có doanh nghiệp xuống tận đồng “đặt cọc” lúa hay chịu mua tận nơi; các công trình cải tiến giống lúa cũng không nhiều, mà trong đó có một phần do chính những nông dân thứ thiệt nghĩ ra… Nếu nói người trồng lúa hiện nay ít nhiều còn bị đơn lẻ, lạc lõng thì cũng không phải là quá đáng.
Chính vì vậy, sự hợp tác “5 nhà” phải đặt nhà nông vào vị trí trung tâm, trong đó người trồng lúa phải là hạt nhân của trung tâm đó, ít nhất trong giai đoạn nước ta vẫn là nước nông nghiệp với hơn 60% dân số sống ở nông thôn. Dù là nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới nhưng vấn đề an ninh lương thực ở nước ta chưa thực sự bền vững; chỉ một thông tin thiếu gạo thôi (hồi năm 2008, thực tế không hề thiếu) mà đã phát sinh rất nhiều vấn đề phức tạp. Vì vậy, toàn xã hội phải chăm lo cho người trồng lúa nhiều hơn để họ ngày càng sản xuất được nhiều lúa gạo hơn, chất lượng tốt hơn, phục vụ tích cực hơn cho phát triển đất nước.
Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải từng nêu chuyện hợp tác chặt chẽ giữa “5 nhà” – nhà nước, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà băng (ngân hàng) và nhà nông. 4 nhà còn lại phải tích cực giúp đỡ, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho nhà nông thì nông nghiệp mới phát triển, từ đó thúc đẩy nền kinh tế đi lên. Nhìn hẹp hơn, người trồng lúa là một bộ phận chiếm số lượng lớn trong nông dân và có vai trò cực kỳ quan trọng trong vấn đề an ninh lương thực, vì vậy họ càng cần được quan tâm, giúp đỡ nhiều hơn nữa.
Nhà nước phải chủ động hơn nữa
Với vai trò quản lý, điều hành, định hướng của mình, nhà nước – cụ thể là các cơ quan quản lý về nông nghiệp (bộ, sở, phòng…) cần chủ động hơn nữa trong việc hoạch định các chính sách, mục tiêu về nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng ở địa bàn mình phụ trách. Chẳng hạn, Bộ NN&PTNT cần có chiến lược sản xuất lúa gạo trong từng giai đoạn cụ thể; với nhu cầu đó (cho tiêu dùng, để đảm bảo an ninh lương thực, để xuất khẩu…) thì cần đề ra những mục tiêu cụ thể ra sao; khảo sát tình hình thổ nhưỡng, sự biến đổi của khí hậu, sự chuyển hóa mục đích sử dụng đất… như thế nào để có kế hoạch sản xuất cho phù hợp; xác định lượng gạo để sử dụng trong nước, để xuất khẩu để có biện pháp dự trữ kịp thời, hợp lý… Tương tự như vậy, các sở từng tỉnh thành cũng phải tính toán xem trong những năm tới khả năng sản xuất lúa gạo của địa phương là bao nhiêu, vùng nào có thể trồng lúa và nên trồng loại lúa gì cho năng suất cao, có hiệu quả kinh tế lớn… Các nghiên cứu, khảo sát này được thực hiện tốt thì từ đó nhà nước có thể chỉ đạo cho các trung tâm khuyến nông, các viện - các trường nghiên cứu nông nghiệp… có biện pháp nghiên cứu tình hình biến đổi khí hậu, thổ nhưỡng, giống lúa, các biện pháp nâng cao năng suất… Nhà nước hoàn toàn có thể ban hành những chính sách hỗ trợ nông dân (trực tiếp hoặc gián tiếp) sao cho có lợi cho người trồng lúa nhất mà không vi phạm các thỏa thuận với các tổ chức quốc tế về bảo hộ nông sản.
Nhà nước cũng phải có trách nhiệm nắm bắt thị trường, tìm kiếm đầu ra ổn định cho lúa gạo, nhất là phát huy vai trò điều tiết, chi phối (một cách lành mạnh, tích cực) của các doanh nghiệp nhà nước về thu mua, chế biến và xuất khẩu lúa gạo. Nhà nước không thể để nông dân tự “bơi” trong ruộng lúa của mình mà phải giúp họ “bơi” đúng lối, “bơi” khỏe, thậm chí nếu cần thì sẵn sàng thả “phao” để giúp họ. Những điều này cần được quán triệt cụ thể, cặn kẽ cho đội ngũ cán bộ công chức làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp; phải tuyệt đối tránh quan liêu, hành chính, bàn giấy, mệnh lệnh với nông dân, trong đó có những người làm ra “hạt ngọc” nuôi sống tất cả chúng ta.
Các “nhà” khác phải gắn lợi ích của mình với nhà nông
Lẽ dĩ nhiên, các “nhà” khác không thể chờ sự chỉ đạo cụ thể của nhà nước mới xắn tay vào cùng với nông dân chăm lo cho từng cây lúa. Các “nhà” này cần gắn lợi ích của mình với người trồng lúa – người trồng lúa có lợi càng nhiều thì bản thân mình cũng có lợi tương ứng và ngược lại, nếu nông dân gặp lỗ lã thì bản thân các “nhà” này cũng phải chia sẻ.
Như các nhà khoa học, phải xác định được rằng các giống mới, các phương pháp canh tác mới, các loại thuốc/phân có ích cho cây lúa… không phải chỉ có lợi cho bản thân mình mà phải góp phần đem lại lợi ích cho nông dân. Có như vậy, các nhà khoa học mới đẩy mạnh nghiên cứu, chú ý giảm giá thành, tuyên truyền rộng rãi để nhiều người dân cùng được hưởng lợi.
Nhà doanh nghiệp không phải chỉ chăm chăm kiếm lợi từ việc mua bán lúa của nông dân mà phải có nghĩa vụ “lại quả” cho người trồng lúa nếu năm nào đó giá xuất khẩu lên cao bằng cách đẩy giá mua cho nông dân cùng những ưu đãi khác. Nếu năm nào giá thấp, phải chấp nhận không lãi hoặc chịu lỗ (nhất là các doanh nghiệp nhà nước) để cho nông dân không bị lỗ. Một doanh nghiệp chịu lỗ, có thể chỉ ảnh hưởng một số ít người lao động nhưng lại có lợi cho rất nhiều nông dân, thì từ đó có tác dụng tích cực cho toàn xã hội.
Các ngân hàng (nhất là ngân hàng nông nghiệp) cần có chương trình tín dụng riêng cho nông dân – như cho vay ưu đãi nhưng huy động lãi suất cao – coi như chỉ phục vụ miễn phí cho nông dân. Ngân hàng cũng cần có cơ chế hỗ trợ các doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu lúa gạo để các doanh nghiệp này chủ động nguồn vốn, tăng khả năng hỗ trợ cho nông dân.
Tức là, các “nhà” này phải xắn quần lội ruộng với nông dân, thay vì chỉ ngồi ở bàn giấy; nông dân dầm mưa thì họ cũng dãi nắng, nông dân dính bùn thì họ cũng lấm đất… Có vậy, hạt lúa làm ra mới trở thành sản phẩm của chung nhiều người, từ đó nhiều người mới thông cảm, chia sẻ nỗi nhọc nhằn của nông dân và mới biết quý trọng “hạt ngọc”.
Đừng để người trồng lúa bị đơn lẻ, lạc lõng
Hiện nay, người trồng lúa còn chưa liên kết lại với nhau mà gần như sản xuất độc lập, có phần manh mún. Đó là một bất lợi vì không phát huy được nhân công, trí tuệ, vốn liếng, phương tiện sản xuất… Đã vậy, chính nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp… cũng không thực sự mặn mà gắn kết với nông dân. Người ta ít thấy lãnh đạo địa phương đi thăm đồng hay hỏi han tình hình sản xuất của nông dân; ít có doanh nghiệp xuống tận đồng “đặt cọc” lúa hay chịu mua tận nơi; các công trình cải tiến giống lúa cũng không nhiều, mà trong đó có một phần do chính những nông dân thứ thiệt nghĩ ra… Nếu nói người trồng lúa hiện nay ít nhiều còn bị đơn lẻ, lạc lõng thì cũng không phải là quá đáng.
Chính vì vậy, sự hợp tác “5 nhà” phải đặt nhà nông vào vị trí trung tâm, trong đó người trồng lúa phải là hạt nhân của trung tâm đó, ít nhất trong giai đoạn nước ta vẫn là nước nông nghiệp với hơn 60% dân số sống ở nông thôn. Dù là nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới nhưng vấn đề an ninh lương thực ở nước ta chưa thực sự bền vững; chỉ một thông tin thiếu gạo thôi (hồi năm 2008, thực tế không hề thiếu) mà đã phát sinh rất nhiều vấn đề phức tạp. Vì vậy, toàn xã hội phải chăm lo cho người trồng lúa nhiều hơn để họ ngày càng sản xuất được nhiều lúa gạo hơn, chất lượng tốt hơn, phục vụ tích cực hơn cho phát triển đất nước.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét