Câu chuyện giáo dục

Giúp trẻ ngoan, học giỏi, phòng tránh bạo lực học đường:
GIA ĐÌNH VÀ NHÀ TRƯỜNG PHẢI HỢP TÁC CHẶT CHẼ

Lâu nay, nhà trường nhận học sinh vào học nhưng thường ít khi yêu cầu phụ huynh cho biết thói quen, tính tình, sở thích… của trẻ. Còn với phụ huynh, khi gửi trẻ cho nhà trường cũng hiếm khi cho giáo viên biết những đặc điểm đó của con em mình. Trong quá trình học, thường chỉ khi trẻ có vấn đề gì nổi bật (cả tích cực lẫn tiêu cực) thì giáo viên mới cho phụ huynh biết một số (chỉ những nét cơ bản) đặc điểm của trẻ. Như vậy có một khoảng trống trong sự quan tâm giữa nhà trường và gia đình đối với trẻ. Khoảng trống đó có thể phát sinh những vấn đề bất ngờ, khó lường trước và thường là không tích cực.
Trong thực tế, gia đình luôn có nhu cầu muốn biết thời gian trên lớp, trong trường, con em mình có những biểu hiện nổi bật gì, có những thói quen gì, chơi với những bạn nào, quan hệ với các bạn ra sao, thái độ học tập như thế nào… Gần như chỉ cách để biết duy nhất là hỏi trẻ - một số cách khác như trực tiếp quan sát, theo dõi qua ghi hình trực tuyến… thường rất khó thực hiện. Nhưng trẻ thường cũng trả lời không đầy đủ, bên cạnh sự ngại ngần nhất định thì có một số hoạt động mang tính thói quen, vô thức thì trẻ cũng khó kể lại một cách chính xác. Mặt khác, các bậc cha mẹ cũng thường ít có đủ kiên nhẫn để hỏi và nghe kể một cách tường tận. Trong khi đó, với trẻ học bán trú hoặc học 2 buổi ở trường, thời gian trên lớp của trẻ chiếm hơn 1/3 thời gian trong ngày; khoảng thời gian còn lại phần nhiều dành để ngủ, nghỉ ngơi; thời gian gần gũi giữa cha mẹ và con cái còn lại rất ít, và trẻ càng lớn thời gian này lại càng ít hơn. Như vậy, tiếp tục có một khoảng trống khác trong sự quan tâm của gia đình đối với trẻ.
Hiện nay, xét về cơ chế, có không ít biện pháp phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Họp phụ huynh mỗi năm 2 lần một thí dụ. Mục đích chính của cuộc họp này là nhà trường thông báo chương trình học tập, tình hình và kết quả học tập của trẻ; giải đáp những thắc mắc của phụ huynh về việc học của trẻ… Thế nhưng hiện nay, các cuộc họp thường sa vào việc bàn về những khoản đóng góp. Do đó, các cuộc họp này gần như không còn nhiều ý nghĩa thắt chặt mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường (thậm chí phụ huynh không cần dự họp, miễn sao đóng đầy đủ các khoản vận động là được). Hay với sổ liên lạc, sự trao đổi thông tin giữa hai phía cũng rất hạn chế. Trong sổ này, thường chỉ có điểm số các môn học, vài nhận xét ít ỏi, đại loại “môn x. còn hạn chế, cần nỗ lực hơn”, “trong giờ học còn thụ động, cần tích cực phát biểu hơn”. Phía gia đình sau khi đọc xong, cũng thường chỉ ký tên để chứng tỏ là có đọc chứ cũng không góp ý nhiều. Thành ra giữa đôi bên chỉ dừng lại việc biết rằng bên có ghi/xem sổ liên lạc. Với sổ liên lạc điện tử, dù có nhiều khoảng trống để ghi ý kiến, nhận xét nhưng thực tế không phải giáo viên hay phụ huynh nào cũng dành nhiều thời gian để viết cho đầy đủ các thông tin.
Để định hướng cho sự phát triển tâm sinh lý của trẻ một cách đúng hướng, đầy đủ, rõ ràng nhà trường và gia đình phải có sự hợp tác chặt chẽ bằng những phương pháp phù hợp. Trong đó cần tránh quan tâm quá nhiều vào việc học mà xem nhẹ những biểu hiện khác. Chẳng hạn nên lý giải vì sao trẻ thụ động, ít phát biểu: có phải trẻ không thích học môn này, có phải trẻ chưa chuẩn bị bài kỹ, có phải giáo viên chưa biết cách gợi câu hỏi phù hợp với trẻ, có phải trẻ nghe không rõ, có phải trẻ không thích sôi nổi… Nếu chỉ đơn thuần cho rằng trẻ học chưa chăm thì có thể bỏ qua những biểu hiện tâm sinh lý khác đang tồn tại, từ đó lại có phương pháp giáo dục không hợp lý. Hay việc kết bạn của trẻ cũng rất đáng quan tâm. Trẻ có chơi với nhiều bạn không? Trẻ chơi với những nhóm bạn nào, nam hay nữa, những bạn đó học có chăm không, các bạn đó có hay nghịch không…? Trẻ đối xử với bạn như thế nào, hòa đồng, gần gũi hay thích chỉ huy hoặc sẵn sàng chịu sự sai khiến của bạn? Trẻ có hay chia sẻ đồ vật, quà bánh với bạn không, có hay kể chuyện cho bạn nghe và nghe bạn trò chuyện không? Trẻ thích những trò nào với bạn, có hay sử dụng bạo lực không, có mắng mỏ bạn hoặc phản ứng khi bị bạn mắng không... Tất cả những điều đó đều có thể biểu hiện một dạng tâm lý, một tính cách của trẻ, mà nếu ta hiểu rõ có thể uốn nắn, định hướng kịp thời và phù hợp.
Tiếc rằng những điều đó hiện nay còn chưa được chú ý, cả phía gia đình lẫn nhà trường. Trong đó, bạo lực trong học sinh cũng có một phần từ nguyên nhân này. Tức là chúng ta đã bỏ qua những chi tiết nhỏ, mang tính hiện tượng mà nó đang hàm chứa một bản chất hoặc nó có thể tích luỹ để trở thành một hiện tượng phức tạp. Nếu chúng ta kịp thời nhận thấy và có biện pháp điều chỉnh thì đã giảm được những vụ việc đáng tiếc như vừa qua.
Để sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả hơn, gia đình và nhà trường (nhất là giáo viên đứng lớp) cần có nhiều dịp gặp gỡ, trao đổi với nhau hơn. Đầu mỗi năm học, nhà trường nên bố trí cho giáo viên phụ trách (giáo viên chủ nhiệm) gặp gỡ với phụ huynh để đôi bên trao đổi thông tin của trẻ với nhau. Bản thân cha mẹ nên chủ động cung cấp cho giáo viên tính tình, thói quen, ưu điểm, khuyết điểm của con em mình cho giáo viên để từ đó giáo viên theo dõi, có sự điều chỉnh khi cần thiết và phản hồi cho phụ huynh biết để cùng quan tâm, uốn nắn hoặc phát huy.Xét cho cùng, nếu bất kỳ phía có ý “giao khoán” hoặc “đổ trách nhiệm” cho phía bên kia thì thiệt thòi cũng thuộc về trẻ, tức là thiệt thòi chung của toàn xã hội.
Bài đã được đăng trên báo Pháp luật, ngày 22-8-2010 tại http://phapluattp.vn/20100821103428100p0c1027/hop-phu-huynh-khong-phai-chi-de-gop-tien.htm