PHẢI TÔN TRỌNG CÁC QUYỀN CỦA HÀNH KHÁCH
Quan hệ vận tải hành khách là một giao dịch dân sự, thường là giao dịch miệng; đôi khi vé là một hình thức thỏa thuận (hợp đồng) để xác định giao dịch đó. Trong giao dịch dân sự, bao giờ cũng đặt vấn đề quyền và nghĩa vụ của đôi bên. Quyền của nhà cung cấp dịch vụ là có thể từ chối giao dịch nếu hành khách không đáp ứng các yêu cầu an toàn của đơn vị vận tải, có hành vi, lời nói xúc phạm hoặc tấn công nhân viên của đơn vị vận tải hay có vi phạm pháp luật (mang chất bị cấm lên phương tiện…), được nhận phí vận tải… Nghĩa vụ của đơn vị vận tải là đưa hành khách (và hành lý) đến nơi yêu cầu (nhiều khi theo thời gian nhất định) một cách an toàn. Quyền của hành khách là được yêu cầu đơn vị vận tải đón và đưa đến nơi an toàn theo đúng thỏa thuận (nhiều trường hợp phải đảm bảo theo thời gian nhất định), được cư xử tôn trọng, được đảm bảo sức khỏe, tài sản và tính mạng, được phục vụ đúng thỏa thuận… Nghĩa vụ của hành khách là phải trả phí vận tải, đảm bảo thực hiện đầy đủ các yêu cầu hợp lý để giữ an toàn của đơn vị vận tải cũng như pháp luật về vận tải…
Trên thực tế, trong vận tải hành khách đường bộ, quyền của đơn vị vận tải (còn gọi là “nhà xe”), nghĩa vụ của hành khách thường được thực hiện đầy đủ, còn nghĩa vụ của nhà xe và quyền của hành khách lại ít được quan tâm. Chẳng hạn, có không ít nhà xe có thái độ không đúng mực với hành khách, thậm chí còn chửi mắng, hành hung hành khách khi họ yêu cầu nhà xe đảm bảo các quyền lợi chính đáng của họ. Hiện có nhiều nhà xe vi phạm nghiêm trọng pháp luật về an toàn giao thông và vận tải hành khách công cộng, như chở quá số người cho phép, chạy quá nhanh, chạy lấn tuyến, tài xế điều khiển phương tiện khi đã uống rượu, thậm chí còn say ma túy… Còn hành khách hiếm khi có thể yêu cầu được nhà xe thực hiện hiện đúng cam kết vận chuyển, phải chấp nhận phó thác theo sự chủ động của tài xế, chạy nhanh hoặc chạy chậm, chạy suốt hoặc chạy lòng vòng (để đón khách), phải chịu sự sắp xếp chỗ ngồi, không theo số ghế trên vé đã đành mà còn phải ngồi ghép (4 người ngồi 3 ghế, 5 người ngồi 4 ghế), ngồi ghế “xúp”… Thậm chí có trường hợp, vì quá bức bách một chỗ trên xe, hành khách phải nằm trong hầm xe, nấp trên mui xe, mắc võng nằm lơ lửng trong xe… Hoặc việc nhà xe không thực hiện đúng thỏa thuận về mức phí (đi giữa đường đòi tiền thêm) hoặc không đưa khách đến nơi hai bên đã thống nhất, hoặc “sang xe”, bán khách… Hay việc phải “chịu trận” với khói thuốc lá trong xe cũng là việc gần như không thể nào làm khác! Nói cách khác, hành khách gần như hoàn toàn bị động khi đã lên xe, chỉ có thể thực hiện nghĩa vụ chứ khó đòi được đáp ứng cách quyền chính đáng của mình.
Rõ ràng, nhiều người đi xe chưa ý thức đầy đủ các quyền (và cả nghĩa vụ) của mình khi tham gia vào một giao kết dân sự là đi xe khách, trong khi nhà xe lại quá quan tâm đến các quyền của mình mà ít chú ý đến nghĩa vụ đối với hành khách. Khi hai bên có quyền và nghĩa vụ không “khớp” với nhau hoàn toàn thì giao dịch dễ phát sinh những vấn đề phức tạp. Từ đó dễ tạo ra hình ảnh chưa thực sự đẹp, còn thiếu nét văn hóa, văn minh trong hoạt động vận tải hành khách.
Do đó, để quan hệ dân sự vận chuyển hành khách đạt kết quả tốt đẹp cho cả đơn vị vận tải và hành khách thì một trong những yêu cầu quan trọng là tuyên truyền sâu rộng về pháp luật an toàn giao thông và vận tải hành khách, trong đó cần nâng cao ý thức về quyền và nghĩa vụ của các bên. Đặc biệt, cần tôn trọng các quyền của người đi xe để đảm bảo sức khỏe, tài sản, tính mạng của hành khách.
Cụ thể, tại các bến xe khách, nhất là trên các xe khách, cần có các bảng ghi rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ vận tải hành khách cùng hình thức chế tài nếu có vi phạm. Ban quản lý các bến xe, thanh tra giao thông và cảnh sát giao thông có thể kiểm tra và xử phạt những nơi không thực hiện nghiêm túc việc công khai này. Bên cạnh đó, cần lập đường dây nóng (và ghi rõ trên các bảng này, theo lộ trình di chuyển của xe) để hành khách hoặc người dân có thể phản ánh về tình trạng vi phạm pháp luật trong quá trình vận tải hành khách… Lẽ dĩ nhiên, khi phát hiện các hành vi vi phạm, các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm để tăng tính răn đe và giáo dục.
Quan hệ vận tải hành khách là một giao dịch dân sự, thường là giao dịch miệng; đôi khi vé là một hình thức thỏa thuận (hợp đồng) để xác định giao dịch đó. Trong giao dịch dân sự, bao giờ cũng đặt vấn đề quyền và nghĩa vụ của đôi bên. Quyền của nhà cung cấp dịch vụ là có thể từ chối giao dịch nếu hành khách không đáp ứng các yêu cầu an toàn của đơn vị vận tải, có hành vi, lời nói xúc phạm hoặc tấn công nhân viên của đơn vị vận tải hay có vi phạm pháp luật (mang chất bị cấm lên phương tiện…), được nhận phí vận tải… Nghĩa vụ của đơn vị vận tải là đưa hành khách (và hành lý) đến nơi yêu cầu (nhiều khi theo thời gian nhất định) một cách an toàn. Quyền của hành khách là được yêu cầu đơn vị vận tải đón và đưa đến nơi an toàn theo đúng thỏa thuận (nhiều trường hợp phải đảm bảo theo thời gian nhất định), được cư xử tôn trọng, được đảm bảo sức khỏe, tài sản và tính mạng, được phục vụ đúng thỏa thuận… Nghĩa vụ của hành khách là phải trả phí vận tải, đảm bảo thực hiện đầy đủ các yêu cầu hợp lý để giữ an toàn của đơn vị vận tải cũng như pháp luật về vận tải…
Trên thực tế, trong vận tải hành khách đường bộ, quyền của đơn vị vận tải (còn gọi là “nhà xe”), nghĩa vụ của hành khách thường được thực hiện đầy đủ, còn nghĩa vụ của nhà xe và quyền của hành khách lại ít được quan tâm. Chẳng hạn, có không ít nhà xe có thái độ không đúng mực với hành khách, thậm chí còn chửi mắng, hành hung hành khách khi họ yêu cầu nhà xe đảm bảo các quyền lợi chính đáng của họ. Hiện có nhiều nhà xe vi phạm nghiêm trọng pháp luật về an toàn giao thông và vận tải hành khách công cộng, như chở quá số người cho phép, chạy quá nhanh, chạy lấn tuyến, tài xế điều khiển phương tiện khi đã uống rượu, thậm chí còn say ma túy… Còn hành khách hiếm khi có thể yêu cầu được nhà xe thực hiện hiện đúng cam kết vận chuyển, phải chấp nhận phó thác theo sự chủ động của tài xế, chạy nhanh hoặc chạy chậm, chạy suốt hoặc chạy lòng vòng (để đón khách), phải chịu sự sắp xếp chỗ ngồi, không theo số ghế trên vé đã đành mà còn phải ngồi ghép (4 người ngồi 3 ghế, 5 người ngồi 4 ghế), ngồi ghế “xúp”… Thậm chí có trường hợp, vì quá bức bách một chỗ trên xe, hành khách phải nằm trong hầm xe, nấp trên mui xe, mắc võng nằm lơ lửng trong xe… Hoặc việc nhà xe không thực hiện đúng thỏa thuận về mức phí (đi giữa đường đòi tiền thêm) hoặc không đưa khách đến nơi hai bên đã thống nhất, hoặc “sang xe”, bán khách… Hay việc phải “chịu trận” với khói thuốc lá trong xe cũng là việc gần như không thể nào làm khác! Nói cách khác, hành khách gần như hoàn toàn bị động khi đã lên xe, chỉ có thể thực hiện nghĩa vụ chứ khó đòi được đáp ứng cách quyền chính đáng của mình.
Rõ ràng, nhiều người đi xe chưa ý thức đầy đủ các quyền (và cả nghĩa vụ) của mình khi tham gia vào một giao kết dân sự là đi xe khách, trong khi nhà xe lại quá quan tâm đến các quyền của mình mà ít chú ý đến nghĩa vụ đối với hành khách. Khi hai bên có quyền và nghĩa vụ không “khớp” với nhau hoàn toàn thì giao dịch dễ phát sinh những vấn đề phức tạp. Từ đó dễ tạo ra hình ảnh chưa thực sự đẹp, còn thiếu nét văn hóa, văn minh trong hoạt động vận tải hành khách.
Do đó, để quan hệ dân sự vận chuyển hành khách đạt kết quả tốt đẹp cho cả đơn vị vận tải và hành khách thì một trong những yêu cầu quan trọng là tuyên truyền sâu rộng về pháp luật an toàn giao thông và vận tải hành khách, trong đó cần nâng cao ý thức về quyền và nghĩa vụ của các bên. Đặc biệt, cần tôn trọng các quyền của người đi xe để đảm bảo sức khỏe, tài sản, tính mạng của hành khách.
Cụ thể, tại các bến xe khách, nhất là trên các xe khách, cần có các bảng ghi rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ vận tải hành khách cùng hình thức chế tài nếu có vi phạm. Ban quản lý các bến xe, thanh tra giao thông và cảnh sát giao thông có thể kiểm tra và xử phạt những nơi không thực hiện nghiêm túc việc công khai này. Bên cạnh đó, cần lập đường dây nóng (và ghi rõ trên các bảng này, theo lộ trình di chuyển của xe) để hành khách hoặc người dân có thể phản ánh về tình trạng vi phạm pháp luật trong quá trình vận tải hành khách… Lẽ dĩ nhiên, khi phát hiện các hành vi vi phạm, các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm để tăng tính răn đe và giáo dục.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét