VIỆC ĐĂNG ẢNH CÁ NHÂN TRÊN BÁO CHÍ – NHÌN Ở GÓC ĐỘ PHÁP LÝ VÀ NHÂN VĂN
Về việc sử dụng hình ảnh cá nhân trên báo chí Điều 31 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh, có nêu:
1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.
2. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp vì lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng hoặc pháp luật có quy định khác.
3. Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Khoản 3 Điều 5 Nghị định 51/2002/NĐ-CP ngày 26-4-2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí, nêu những điều không được thông tin trên báo chí như sau: “Không được đăng, phát ảnh của cá nhân mà không có chú thích rõ ràng hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cá nhân đó (trừ ảnh thông tin các buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, các buổi lao động, biểu diễn nghệ thuật, thể dục thể thao, những người có lệnh truy nã, các cuộc xét xử công khai của tòa án, những người phạm tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án)”.
Trên thực tế, có một số trường hợp, báo chí một mặt thực hiện chưa đầy đủ các quy định của pháp luật, mặt khác chưa thể hiện được tính nhân văn về hình ảnh cá nhân. Chẳng hạn, phóng viên đến trường cai nghiện, trại cải tạo (trại giam) chụp ảnh, quay phim học viên (tù nhân) đang học tập (thụ án) ở đây, thường chỉ cần được sự đồng ý của ban quản lý trường mà hầu như không xin phép các cá nhân (là nhân vật) trong hình, trong phim. Khi sử dụng hình, ảnh, cũng không phải lúc nào cũng có chú thích rõ ràng, đầy đủ.
Kể cả khi phóng viên thực hiện đúng quy định của pháp luật về quyền hình ảnh của cá nhân thì không phải lúc nào cũng đảm bảo tính nhân văn. Đó là việc sử dụng hình ảnh có lợi cho nhân vật hay không, hay chỉ đáp ứng yêu cầu về mặt thông tin cho phóng viên. Tính nhân văn ở đây là sự quan tâm đến một số điều như nhân vật có hoàn toàn đồng ý với việc sử dụng hình ảnh của mình hay không; nhân vật có lường hết mọi rủi ro khi hình ảnh của mình được phát công khai trên phương tiện truyền thông hay không; giả sử nhân vật hoàn toàn đồng ý thì liệu người thân của nhân vật có bị ảnh hưởng điều gì không hay từ việc đăng, phát hình ảnh này hay không; việc chú thích (hoặc lời bình) cho hình ảnh này như thế nào; tên và địa chỉ nhân vật có cần phải viết tắt hay không…
Trên thực tế có thể xảy ra trường hợp, phạm nhân đang cải tạo rất tốt, được giám thị cho tiếp xúc với báo chí để một mặt biểu dương cá nhân phạm nhân đó, nêu lên cố gắng hoàn lương và mong muốn tái hòa nhập xã hội của anh ta, mặt khác qua đó cũng tuyên truyền về môi trường giáo dục tích cực của nhà giam. Bản thân người này cũng muốn thể hiện những cố gắng cải tạo của mình. Tuy nhiên, anh ta không ngờ rằng ở nhà, vợ mình cho các con biết là cha chúng đang đi làm ăn xa, chứ không phải đang ở tù. Giả sử các con anh vô tình đọc báo (xem truyền hình) hoặc biết được do người khác nói lại thì không chỉ bản thân các cháu bị mặc cảm, đau khổ, mà điều này cũng sẽ dằn vặt vợ chồng anh ta suốt đời. Khi đó, việc thông tin hình ảnh, tên tuổi của phạm nhân dù đúng pháp luật nhưng không nhân văn chút nào, hay không muốn nói là thiếu tình người. Rõ ràng, hầu hết người đang cải tạo, cai nghiện… đều không muốn cho nhiều người biết về tình trạng của mình, trong khi đó, báo chí với nhu cầu thông tin của mình, nếu không thận trọng có thể trở thành “chứng tích” không chỉ suốt đời của nhân vật đó mà còn của nhiều người khác liên quan nữa. Câu chuyện của nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TP.HCM, nêu trong tham luận tại Đại hội Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ IX, rất đáng chú ý: Một phóng viên quay phim ở Bình Thuận đã cương quyết “chống lệnh”, không quay tiếp cảnh một phạm nhân nam đang khóc, vì phạm nhân ấy năn nỉ: “Xin đừng đưa tôi lên truyền hình nữa, đừng để vợ con tôi ở nhà xem ti vi lại thêm một lần tủi khổ khi nhìn thấy tôi thế này nữa…”
Vì vậy, những người làm báo khi chụp ảnh, quay phim và sử dụng hình ảnh của các cá nhân, nhất là các cá nhân đang liên quan đến pháp luật, một mặt phải đảm bảo các quy định của pháp luật, mặt khác phải luôn chú ý đến tính nhân văn. Người làm báo phải luôn tự hỏi và trả lời rằng việc đăng phát hình ảnh đó có gây hại cho ai hay không, nhất là bản thân nhân vật và người thân của họ.
Xét cho cùng, nếu chỉ nói quyền của nhà báo và quy định của pháp luật về quyền hình ảnh không thôi mà không quan tâm đến tính nhân văn thì có khi gây hậu quả khó lường!
Về việc sử dụng hình ảnh cá nhân trên báo chí Điều 31 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh, có nêu:
1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.
2. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp vì lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng hoặc pháp luật có quy định khác.
3. Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Khoản 3 Điều 5 Nghị định 51/2002/NĐ-CP ngày 26-4-2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí, nêu những điều không được thông tin trên báo chí như sau: “Không được đăng, phát ảnh của cá nhân mà không có chú thích rõ ràng hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cá nhân đó (trừ ảnh thông tin các buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, các buổi lao động, biểu diễn nghệ thuật, thể dục thể thao, những người có lệnh truy nã, các cuộc xét xử công khai của tòa án, những người phạm tội trong các vụ trọng án đã bị tuyên án)”.
Trên thực tế, có một số trường hợp, báo chí một mặt thực hiện chưa đầy đủ các quy định của pháp luật, mặt khác chưa thể hiện được tính nhân văn về hình ảnh cá nhân. Chẳng hạn, phóng viên đến trường cai nghiện, trại cải tạo (trại giam) chụp ảnh, quay phim học viên (tù nhân) đang học tập (thụ án) ở đây, thường chỉ cần được sự đồng ý của ban quản lý trường mà hầu như không xin phép các cá nhân (là nhân vật) trong hình, trong phim. Khi sử dụng hình, ảnh, cũng không phải lúc nào cũng có chú thích rõ ràng, đầy đủ.
Kể cả khi phóng viên thực hiện đúng quy định của pháp luật về quyền hình ảnh của cá nhân thì không phải lúc nào cũng đảm bảo tính nhân văn. Đó là việc sử dụng hình ảnh có lợi cho nhân vật hay không, hay chỉ đáp ứng yêu cầu về mặt thông tin cho phóng viên. Tính nhân văn ở đây là sự quan tâm đến một số điều như nhân vật có hoàn toàn đồng ý với việc sử dụng hình ảnh của mình hay không; nhân vật có lường hết mọi rủi ro khi hình ảnh của mình được phát công khai trên phương tiện truyền thông hay không; giả sử nhân vật hoàn toàn đồng ý thì liệu người thân của nhân vật có bị ảnh hưởng điều gì không hay từ việc đăng, phát hình ảnh này hay không; việc chú thích (hoặc lời bình) cho hình ảnh này như thế nào; tên và địa chỉ nhân vật có cần phải viết tắt hay không…
Trên thực tế có thể xảy ra trường hợp, phạm nhân đang cải tạo rất tốt, được giám thị cho tiếp xúc với báo chí để một mặt biểu dương cá nhân phạm nhân đó, nêu lên cố gắng hoàn lương và mong muốn tái hòa nhập xã hội của anh ta, mặt khác qua đó cũng tuyên truyền về môi trường giáo dục tích cực của nhà giam. Bản thân người này cũng muốn thể hiện những cố gắng cải tạo của mình. Tuy nhiên, anh ta không ngờ rằng ở nhà, vợ mình cho các con biết là cha chúng đang đi làm ăn xa, chứ không phải đang ở tù. Giả sử các con anh vô tình đọc báo (xem truyền hình) hoặc biết được do người khác nói lại thì không chỉ bản thân các cháu bị mặc cảm, đau khổ, mà điều này cũng sẽ dằn vặt vợ chồng anh ta suốt đời. Khi đó, việc thông tin hình ảnh, tên tuổi của phạm nhân dù đúng pháp luật nhưng không nhân văn chút nào, hay không muốn nói là thiếu tình người. Rõ ràng, hầu hết người đang cải tạo, cai nghiện… đều không muốn cho nhiều người biết về tình trạng của mình, trong khi đó, báo chí với nhu cầu thông tin của mình, nếu không thận trọng có thể trở thành “chứng tích” không chỉ suốt đời của nhân vật đó mà còn của nhiều người khác liên quan nữa. Câu chuyện của nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TP.HCM, nêu trong tham luận tại Đại hội Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ IX, rất đáng chú ý: Một phóng viên quay phim ở Bình Thuận đã cương quyết “chống lệnh”, không quay tiếp cảnh một phạm nhân nam đang khóc, vì phạm nhân ấy năn nỉ: “Xin đừng đưa tôi lên truyền hình nữa, đừng để vợ con tôi ở nhà xem ti vi lại thêm một lần tủi khổ khi nhìn thấy tôi thế này nữa…”
Vì vậy, những người làm báo khi chụp ảnh, quay phim và sử dụng hình ảnh của các cá nhân, nhất là các cá nhân đang liên quan đến pháp luật, một mặt phải đảm bảo các quy định của pháp luật, mặt khác phải luôn chú ý đến tính nhân văn. Người làm báo phải luôn tự hỏi và trả lời rằng việc đăng phát hình ảnh đó có gây hại cho ai hay không, nhất là bản thân nhân vật và người thân của họ.
Xét cho cùng, nếu chỉ nói quyền của nhà báo và quy định của pháp luật về quyền hình ảnh không thôi mà không quan tâm đến tính nhân văn thì có khi gây hậu quả khó lường!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét