NÊN CHỦ ĐỘNG DẠY CON ỨNG PHÓ VỚI NHỮNG TÌNH HUỐNG KHÓ KHĂN
Những tình huống khó khăn, bất ngờ có thể diễn ra bất kỳ lúc nào trong cuộc sống. Đối với người lớn, đôi khi chúng ta còn gặp lúng túng, thậm chí không biết cách xử lý ra sao huống hồ gì trẻ con. Dẫu vậy, nếu chúng ta dạy cho trẻ những cách ứng xử cơ bản trong những hoàn cảnh đặc biệt, có thể giúp trẻ không chỉ vượt qua được khó khăn trước mắt mà còn tạo cho trẻ sự tự chủ, phản ứng linh hoạt khi rơi vào những hoàn cảnh tương tự, đồng thời tạo cho trẻ tính độc lập, bản lĩnh để sống mạnh mẽ, tích cực.
Con gái của anh bạn tôi từ hồi 3 tuổi đã được ba cháu dạy ,l.thuộc lòng địa chỉ nhà, tên và số điện thoại của ba mẹ. Năm bảy bữa anh chị đều có “ôn lại” cho cháu. Tưởng vậy chỉ để cho vui thôi, không ngờ có lúc đem “áp dụng” trong thực tế. Đó là lần gia đình anh đi Thảo Cầm Viên, trong lúc mải mê xem cá sấu, lại gặp lúc đông người, cháu lạc mất ba mẹ. Khi không thấy bé đâu, mọi người đều tản ra đi tìm; chỉ ba phút sau, có điện thoại gọi vào số máy của bạn tôi. Một người đàn ông hỏi tên anh và tên con gái anh rồi cho biết con bé đang ở chỗ họ. Một phút sau, anh tìm đến đúng chỗ con gái đang đứng cạnh một nhóm khách và đang khóc sướt mướt. Ông khách vừa gọi điện có ý trách bạn tôi không quản con cho kỹ, nhưng cũng nói thêm: “May mà cháu còn nhớ được số điện thoại, nếu không thì biết tìm ở đâu?” Bạn tôi cảm ơn ông và nghĩ ngay đến cái kết quả mà mình đã bỏ công dạy con bấy lâu!
Quả thực, việc đọc số điện thoại di động hay số nhà với một đứa trẻ 5 tuổi lúc bình thường là việc dễ dàng nhưng trong lúc nguy cấp, hoảng loạn có thể không hề đơn giản. Vì vậy, cần phải dạy thường xuyên, liên tục để trẻ thực sự “nhập tâm” điều đó chứ không thể “nhớ mang mán”. Quá trình đó, cần có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của cha mẹ và cũng nên cho trẻ biết rằng việc đó là rất cần thiết trong trường hợp bị lạc để trẻ ít nhiều có ý thức về tầm quan trọng mà chú tâm học. Dĩ nhiên, không ai mong trường hợp rủi ro xảy ra nhưng cẩn thận và đề phòng trước thì luôn cần thiết.
Có những tình huống rất hay xảy ra trong cuộc sống, nếu trẻ không được dạy cách đối phó có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc. Ví dụ, trẻ vô ý là bể cái ly thủy tinh. Biểu hiện đầu tiên của nhiều trẻ là sợ hãi và bật khóc rồi trốn khỏi nơi đó. Nhưng thật nguy hiểm nếu vô tình bé giẫm phải các mảnh vỡ. Vì vậy, cha mẹ tốt hơn hết là không nên cho trẻ nhỏ tiếp xúc với các vật dễ vỡ (ly, chai lọ… bằng thủy tinh); nếu đã lỡ làm vỡ thì nên đứng yên tại chỗ và gọi ngay người lớn đến giúp đỡ, nếu không có người lớn đến ngay thì nên dạy trẻ cách quan sát để rời khỏi nơi đó và tránh bị thương. Sau việc đó, nên cẩn thận nhắc nhở trẻ để trẻ có “kinh nghiệm” ứng xử với trường hợp tương tự lần sau, thay vì quát mắng làm trẻ thêm sợ hãi.
Với những tình huống khó khăn hơn thì càng phải cần có sự hướng dẫn trước. Chẳng hạn khi cháy nhà, dù với người lớn cũng không phải dễ xử trí nhưng không vì thế mà lơ là. Vì vậy, nên dạy trẻ cách hành động đầu tiên khi có cháy là chạy ra khỏi nhà, đồng thời la lớn lên “cháy, cháy” để người lớn ở xung quanh đến ứng cứu. Tuyệt đối không nên cho trẻ có ý nghĩ vì tiếc món đồ chơi nào đó hay thứ tài sản nào của cha mẹ mà mạo hiểm ở lại lấy hoặc trở vào để lấy bằng được thứ đó. Nhân đó, cũng nên dạy trẻ câu chuyện ngụ ngôn về nói dối: một cậu bé sau nhiều lần báo cháy giả, đến lúc có cháy thật dù hét toáng lên nhưng vì mọi người cho rằng cậu chỉ đùa nên không đến chữa cháy kịp… Như vậy là “một công đôi việc”, vừa dạy trẻ cách ứng xử với đám cháy vừa dạy trẻ không được nói dối. Cha mẹ có thể kết hợp để dạy trẻ những ứng xử liên quan, chẳng hạn khi thấy đốm lửa nhỏ có thể lấy cái chăn hoặc vật cứng để dập lửa, biết gọi số cứu hỏa (114), biết dắt em nhỏ ra khỏi nơi cháy…
Trên thực tế, cuộc sống luôn là sự vượt qua các thử thách, trở ngại. Người nào có nhiều trải nghiệm, có sự chủ động vượt khó, có khả năng chủ động, phán đoán, ứng phó tốt sẽ ít gặp khó khăn hoặc chịu hậu quả nhẹ hơn những người khác. Với trẻ cũng vậy, thay vì giấu chúng trong các “tháp ngà” để tránh mọi khó khăn thì chẳng khác nào triệt tiêu tính chủ động, linh hoạt, mạnh dạn xử lý các tình huống khó khăn. Khi đó, trẻ sẽ trở nên lệ thuộc, ỷ lại, chậm chạp và không biết tự xoay sở. Như vậy, cha mẹ dù thương con nhưng đã vô tình hại con. Do vậy, tốt hơn hết là chủ động trang bị cho trẻ ý thức vượt khó và những kiến thức cần thiết để xử lý khi rơi vào tình huống nguy hiểm bất ngờ. Đồng thời, cha mẹ cũng không nên quá ngại việc con có nhiều trải nghiệm không tích cực – vì qua đó trẻ có thể tự rút ra được những bài học bổ ích mà chính cha mẹ cũng khó hoặc không có kinh nghiệm để giải quyết.
Tóm lại, với tâm lý sẵn sàng đương đầu mọi khó khăn và có những hiểu biết nhất định để đối phó, coi như trẻ đã có những kỹ năng sống quan trọng, từ đó có thể chủ động ứng phó có hiệu quả với những thử thách trong cuộc sống. Vai trò định hướng, uốn nắn, kềm cặp của cha mẹ, nhà trường bao giờ cũng rất cần thiết.
Những tình huống khó khăn, bất ngờ có thể diễn ra bất kỳ lúc nào trong cuộc sống. Đối với người lớn, đôi khi chúng ta còn gặp lúng túng, thậm chí không biết cách xử lý ra sao huống hồ gì trẻ con. Dẫu vậy, nếu chúng ta dạy cho trẻ những cách ứng xử cơ bản trong những hoàn cảnh đặc biệt, có thể giúp trẻ không chỉ vượt qua được khó khăn trước mắt mà còn tạo cho trẻ sự tự chủ, phản ứng linh hoạt khi rơi vào những hoàn cảnh tương tự, đồng thời tạo cho trẻ tính độc lập, bản lĩnh để sống mạnh mẽ, tích cực.
Con gái của anh bạn tôi từ hồi 3 tuổi đã được ba cháu dạy ,l.thuộc lòng địa chỉ nhà, tên và số điện thoại của ba mẹ. Năm bảy bữa anh chị đều có “ôn lại” cho cháu. Tưởng vậy chỉ để cho vui thôi, không ngờ có lúc đem “áp dụng” trong thực tế. Đó là lần gia đình anh đi Thảo Cầm Viên, trong lúc mải mê xem cá sấu, lại gặp lúc đông người, cháu lạc mất ba mẹ. Khi không thấy bé đâu, mọi người đều tản ra đi tìm; chỉ ba phút sau, có điện thoại gọi vào số máy của bạn tôi. Một người đàn ông hỏi tên anh và tên con gái anh rồi cho biết con bé đang ở chỗ họ. Một phút sau, anh tìm đến đúng chỗ con gái đang đứng cạnh một nhóm khách và đang khóc sướt mướt. Ông khách vừa gọi điện có ý trách bạn tôi không quản con cho kỹ, nhưng cũng nói thêm: “May mà cháu còn nhớ được số điện thoại, nếu không thì biết tìm ở đâu?” Bạn tôi cảm ơn ông và nghĩ ngay đến cái kết quả mà mình đã bỏ công dạy con bấy lâu!
Quả thực, việc đọc số điện thoại di động hay số nhà với một đứa trẻ 5 tuổi lúc bình thường là việc dễ dàng nhưng trong lúc nguy cấp, hoảng loạn có thể không hề đơn giản. Vì vậy, cần phải dạy thường xuyên, liên tục để trẻ thực sự “nhập tâm” điều đó chứ không thể “nhớ mang mán”. Quá trình đó, cần có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của cha mẹ và cũng nên cho trẻ biết rằng việc đó là rất cần thiết trong trường hợp bị lạc để trẻ ít nhiều có ý thức về tầm quan trọng mà chú tâm học. Dĩ nhiên, không ai mong trường hợp rủi ro xảy ra nhưng cẩn thận và đề phòng trước thì luôn cần thiết.
Có những tình huống rất hay xảy ra trong cuộc sống, nếu trẻ không được dạy cách đối phó có thể gây ra những hậu quả đáng tiếc. Ví dụ, trẻ vô ý là bể cái ly thủy tinh. Biểu hiện đầu tiên của nhiều trẻ là sợ hãi và bật khóc rồi trốn khỏi nơi đó. Nhưng thật nguy hiểm nếu vô tình bé giẫm phải các mảnh vỡ. Vì vậy, cha mẹ tốt hơn hết là không nên cho trẻ nhỏ tiếp xúc với các vật dễ vỡ (ly, chai lọ… bằng thủy tinh); nếu đã lỡ làm vỡ thì nên đứng yên tại chỗ và gọi ngay người lớn đến giúp đỡ, nếu không có người lớn đến ngay thì nên dạy trẻ cách quan sát để rời khỏi nơi đó và tránh bị thương. Sau việc đó, nên cẩn thận nhắc nhở trẻ để trẻ có “kinh nghiệm” ứng xử với trường hợp tương tự lần sau, thay vì quát mắng làm trẻ thêm sợ hãi.
Với những tình huống khó khăn hơn thì càng phải cần có sự hướng dẫn trước. Chẳng hạn khi cháy nhà, dù với người lớn cũng không phải dễ xử trí nhưng không vì thế mà lơ là. Vì vậy, nên dạy trẻ cách hành động đầu tiên khi có cháy là chạy ra khỏi nhà, đồng thời la lớn lên “cháy, cháy” để người lớn ở xung quanh đến ứng cứu. Tuyệt đối không nên cho trẻ có ý nghĩ vì tiếc món đồ chơi nào đó hay thứ tài sản nào của cha mẹ mà mạo hiểm ở lại lấy hoặc trở vào để lấy bằng được thứ đó. Nhân đó, cũng nên dạy trẻ câu chuyện ngụ ngôn về nói dối: một cậu bé sau nhiều lần báo cháy giả, đến lúc có cháy thật dù hét toáng lên nhưng vì mọi người cho rằng cậu chỉ đùa nên không đến chữa cháy kịp… Như vậy là “một công đôi việc”, vừa dạy trẻ cách ứng xử với đám cháy vừa dạy trẻ không được nói dối. Cha mẹ có thể kết hợp để dạy trẻ những ứng xử liên quan, chẳng hạn khi thấy đốm lửa nhỏ có thể lấy cái chăn hoặc vật cứng để dập lửa, biết gọi số cứu hỏa (114), biết dắt em nhỏ ra khỏi nơi cháy…
Trên thực tế, cuộc sống luôn là sự vượt qua các thử thách, trở ngại. Người nào có nhiều trải nghiệm, có sự chủ động vượt khó, có khả năng chủ động, phán đoán, ứng phó tốt sẽ ít gặp khó khăn hoặc chịu hậu quả nhẹ hơn những người khác. Với trẻ cũng vậy, thay vì giấu chúng trong các “tháp ngà” để tránh mọi khó khăn thì chẳng khác nào triệt tiêu tính chủ động, linh hoạt, mạnh dạn xử lý các tình huống khó khăn. Khi đó, trẻ sẽ trở nên lệ thuộc, ỷ lại, chậm chạp và không biết tự xoay sở. Như vậy, cha mẹ dù thương con nhưng đã vô tình hại con. Do vậy, tốt hơn hết là chủ động trang bị cho trẻ ý thức vượt khó và những kiến thức cần thiết để xử lý khi rơi vào tình huống nguy hiểm bất ngờ. Đồng thời, cha mẹ cũng không nên quá ngại việc con có nhiều trải nghiệm không tích cực – vì qua đó trẻ có thể tự rút ra được những bài học bổ ích mà chính cha mẹ cũng khó hoặc không có kinh nghiệm để giải quyết.
Tóm lại, với tâm lý sẵn sàng đương đầu mọi khó khăn và có những hiểu biết nhất định để đối phó, coi như trẻ đã có những kỹ năng sống quan trọng, từ đó có thể chủ động ứng phó có hiệu quả với những thử thách trong cuộc sống. Vai trò định hướng, uốn nắn, kềm cặp của cha mẹ, nhà trường bao giờ cũng rất cần thiết.
Bài đã đăng báo Phụ nữ chủ nhật, ngày 12-9-2010
