Cần có chiến lược quốc gia về chống thiên tai
Nước ta từng khá thành công trong việc “sống chung với lũ” ở đồng bằng sông Cửu Long. Từ chỗ mỗi mùa “nước lũ dâng cao dâng theo bao nỗi sầu đau” thì hiện nay, đa số người dân đã thích nghi được với lũ, thậm chí có một bộ phận còn trông đến mùa lũ để tận dụng nguồn thủy sản dồi dào những tháng này. Thành công đó bắt đầu từ một chiến lược có tính khoa học của Chính phủ và các tỉnh vùng châu thổ sông Cửu Long.
Trong khi đó, đối với các thiên tai khác, chúng ta chưa có biện pháp đối phó hợp lý nhằm giảm thiểu thiệt hại. Hầu như năm nào miền Trung cũng chịu tổn thất nặng nề về nhân mạng và của cải vì bão, lũ. Nếu tầm quốc gia chưa có một chiến lược mang tính vĩ mô thì tầm địa phương cũng thiếu những biện pháp, những phương án phòng tránh thiên tai có hiệu quả. Kinh phí, phương tiện tất nhiên là một phần của vấn đề nhưng chính vẫn là nhận thức, là tư duy. Vì vậy, có thể nói, những cơn bão trong năm 2010 này đều gây thiệt hại nặng cho các tỉnh miền Trung đều cùng lý do: khả năng dự báo ít nhiều chưa đáp ứng được tình hình, sự phòng tránh, đối phó còn thụ động và có nhiều hạn chế, mức độ mưa lũ quá lớn, không lường trước được...; sâu xa hơn, đó là do nạn phá rừng bừa bãi, việc xây cất, khai thác cát thiếu quy hoạch dẫn đến thay đổi dòng chảy của các sông suối…
Thêm vào đó, biến đổi khí hậu đang có những tác động rõ rệt đến thời tiết và khí hậu nước ta (cũng như nhiều nước khác trên thế giới, trong đó có ảnh hưởng đến Việt Nam), như mưa nắng rất bất thường, nhiệt độ tăng cao, nước biển xâm nhập sâu vào đất liền… Những điều đó cũng cần xem là một dạng thiên tai.
Vì vậy, cần phải nâng công tác phòng chống thiên tai thành một chiến lược quốc gia với những giải pháp mang tính khoa học và lâu dài. Trong đó, công tác dự báo là rất quan trọng, nhằm có biện pháp đối phó hợp lý và có hiệu quả. Chẳng hạn, đối với hạn hán, cần dự báo chính xác khu vực và mức độ hạn, để từ đó có biện pháp cung cấp nước sinh hoạt và nước sản xuất cho người dân; có định hướng sản xuất (trồng cây gì, nuôi con gì…) cho phù hợp; có biện pháp ngăn ngừa, hạn chế (trồng cây ngăn sa mạc hóa, trồng rừng cải thiện môi trường, tích trữ nước, mưa nhân tạo…); có sự hỗ trợ cần thiết (hỗ trợ vốn, cứu trợ khẩn cấp…)… Thiết nghĩ, trong điều kiện khoa học kỹ thuật hiện nay, việc dự báo thiên tai không phải là điều không thể. Đồng thời, chiến lược này cũng giúp chủ động khắc phục hậu quả của thiên tai, thay vì cứ đến khi có bão lũ thì lại vận động, kêu gọi sự giúp đỡ của cả nước.Trong quá trình đề ra chiến lược cần đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích của ngành, của địa phương; tránh tên gọi là “chiến lược” nhưng thực ra là những kế hoạch ngắn hạn… Cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, có sự lấy ý kiến rộng rãi của các nhà khoa học và của nhân dân, để các chiến lược đề ra thực sự có hiệu quả và có tính chiến lược. Có như vậy, các giải pháp đề ra mới mang tính căn cơ và mang tính khả thi cao.
Nước ta từng khá thành công trong việc “sống chung với lũ” ở đồng bằng sông Cửu Long. Từ chỗ mỗi mùa “nước lũ dâng cao dâng theo bao nỗi sầu đau” thì hiện nay, đa số người dân đã thích nghi được với lũ, thậm chí có một bộ phận còn trông đến mùa lũ để tận dụng nguồn thủy sản dồi dào những tháng này. Thành công đó bắt đầu từ một chiến lược có tính khoa học của Chính phủ và các tỉnh vùng châu thổ sông Cửu Long.
Trong khi đó, đối với các thiên tai khác, chúng ta chưa có biện pháp đối phó hợp lý nhằm giảm thiểu thiệt hại. Hầu như năm nào miền Trung cũng chịu tổn thất nặng nề về nhân mạng và của cải vì bão, lũ. Nếu tầm quốc gia chưa có một chiến lược mang tính vĩ mô thì tầm địa phương cũng thiếu những biện pháp, những phương án phòng tránh thiên tai có hiệu quả. Kinh phí, phương tiện tất nhiên là một phần của vấn đề nhưng chính vẫn là nhận thức, là tư duy. Vì vậy, có thể nói, những cơn bão trong năm 2010 này đều gây thiệt hại nặng cho các tỉnh miền Trung đều cùng lý do: khả năng dự báo ít nhiều chưa đáp ứng được tình hình, sự phòng tránh, đối phó còn thụ động và có nhiều hạn chế, mức độ mưa lũ quá lớn, không lường trước được...; sâu xa hơn, đó là do nạn phá rừng bừa bãi, việc xây cất, khai thác cát thiếu quy hoạch dẫn đến thay đổi dòng chảy của các sông suối…
Thêm vào đó, biến đổi khí hậu đang có những tác động rõ rệt đến thời tiết và khí hậu nước ta (cũng như nhiều nước khác trên thế giới, trong đó có ảnh hưởng đến Việt Nam), như mưa nắng rất bất thường, nhiệt độ tăng cao, nước biển xâm nhập sâu vào đất liền… Những điều đó cũng cần xem là một dạng thiên tai.
Vì vậy, cần phải nâng công tác phòng chống thiên tai thành một chiến lược quốc gia với những giải pháp mang tính khoa học và lâu dài. Trong đó, công tác dự báo là rất quan trọng, nhằm có biện pháp đối phó hợp lý và có hiệu quả. Chẳng hạn, đối với hạn hán, cần dự báo chính xác khu vực và mức độ hạn, để từ đó có biện pháp cung cấp nước sinh hoạt và nước sản xuất cho người dân; có định hướng sản xuất (trồng cây gì, nuôi con gì…) cho phù hợp; có biện pháp ngăn ngừa, hạn chế (trồng cây ngăn sa mạc hóa, trồng rừng cải thiện môi trường, tích trữ nước, mưa nhân tạo…); có sự hỗ trợ cần thiết (hỗ trợ vốn, cứu trợ khẩn cấp…)… Thiết nghĩ, trong điều kiện khoa học kỹ thuật hiện nay, việc dự báo thiên tai không phải là điều không thể. Đồng thời, chiến lược này cũng giúp chủ động khắc phục hậu quả của thiên tai, thay vì cứ đến khi có bão lũ thì lại vận động, kêu gọi sự giúp đỡ của cả nước.Trong quá trình đề ra chiến lược cần đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích của ngành, của địa phương; tránh tên gọi là “chiến lược” nhưng thực ra là những kế hoạch ngắn hạn… Cần có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, có sự lấy ý kiến rộng rãi của các nhà khoa học và của nhân dân, để các chiến lược đề ra thực sự có hiệu quả và có tính chiến lược. Có như vậy, các giải pháp đề ra mới mang tính căn cơ và mang tính khả thi cao.
Bài đã đăng Thời báo Kinh tế Sài Gòn, ngày 28-10-2010
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét