Câu chuyện thể thao

XIN ĐỪNG LÀM NGƯỜI ĐẼO CÀY!

Mất chức vô địch AFF Cup 2010, nhiều người đã đề nghị thay HLV Calisto. Các lý do: HLV này không còn khả năng phát hiện các tài năng mới, không còn tạo ra sự đột biến, bị các đối thủ “bắt bài”… là có thật. Trên thế giới, khi một ĐT không thành công, người ta cũng thường đổi mới bằng cách tìm thuyền trưởng mới. Nhưng ở Việt Nam hiện nay, điều đó xem ra không ổn, vì:
- Kết quả vừa rồi lỗi không chỉ thuộc Calisto.
- Không ai hiểu và có nhiều kinh nghiệm về bóng đá Việt Nam như Calisto.
- Tìm người mới bây giờ hoàn toàn không dễ dàng và nếu có phải mất thời gian làm quen.
- Phải chú ý tính chu kỳ (hình sin) của thành tích.
Vì vậy, xin VFF đừng làm ông đẽo cày giữa đường. VFF phải biết lắng nghe nhưng không phải cứ hì hục đẽo theo ý mọi người để rồi vứt cả khúc gỗ. Phải có lập trường trên các căn cứ khoa học cùng thực tế khách quan của bóng đá Việt Nam. Tức là, trước khi đẽo, căn cứ trên khúc gỗ mình có và mục đích của mình, hãy hỏi các nhà chuyên môn am tường và tự mình chọn phương án hay nhất.
VFF (cùng các bộ phận liên quan) và ông Calisto nên ngồi lại, thẳng thắn trao đổi, hoạch định chiến lược phát triển bóng đá Việt Nam trên nền tảng hiện có cùng với sự kỳ vọng của người hâm mộ và triển vọng phát triển của nền bóng đá nước nhà.
Tóm lại, phải biết kiên nhẫn nhưng xin đừng bảo thủ.

Câu chuyện thể thao

NÊN RỘNG CỬA VỚI CẦU THỦ NHẬP TỊCH!

ĐT U-23 dự SEA Games 25, ĐTQG dự AFF Cup đều chỉ có những cái tên “thuần Việt”. Trong khi đó, những Đinh Hoàng Max, Đinh Hoàng La, Huỳnh Kesley, Nguyễn Hoàng Helio… có nhiều ưu điểm, đặc biệt về thể hình và thể lực nhưng không được chọn. Vì đã có ý kiến phân vân về sự “ngoại hóa” ĐT, đánh mất bản sắc Việt.
Một ĐT gồm hầu hết các “ông Tây” là không nên, thậm chí xúc phạm. Nhưng hãy nghĩ đến quyền bình đẳng giữa các cầu thủ cùng quốc tịch, dù họ xuất thân từ đâu. Trận Việt Nam – Olympiakos (2009), mỗi lần Đinh Hoàng La phá bóng thành công hay khi Đinh Hoàng Max xuống bóng, khán giả Mỹ Đình đồng loạt cổ vũ. Ở cầu thủ nào, người hâm mộ đều kỳ vọng anh ta tỏa sáng, làm tăng sức mạnh cho ĐT. Đó là sự dễ tính, cũng chính là khả năng dung hòa và thích ứng rất tốt, rất nhanh với cái mới của người Việt.
Bản sắc của ĐT Việt Nam là gì? Chơi kỹ thuật, ít chạm chẳng hạn, thì cứ chọn những cầu thủ phù hợp tiêu chí đó. Sẽ chẳng còn bản sắc gì nếu ĐT đá đâu thua đó!Tuy nhiên, luôn cần chặt chẽ, cẩn trọng khi tiếp nhận các cầu thủ gốc nước ngoài – không tuyển ồ ạt, vội vã. Việc bổ sung này phải tạo ra sự cạnh tranh công bằng, lành mạnh, đồng thời phải đề cao tính đoàn kết, kỷ luật của ĐT. VFF cần có quy chế về việc cầu thủ nhập tịch tham gia ĐT, để làm căn cứ cho những lần tuyển chọn về sau.

Câu chuyện thể thao

AFF CUP VỚI NHỮNG BẤT NGỜ

AFF Cup kỳ này có quá nhiều bất ngờ. Các cựu vô địch Thái Lan, Singapore bị loại ngay từ vòng bảng, ĐKVĐ Việt Nam chật vật vào bán kết hay Philippines hiên ngang đi tiếp với 3 trận bất bại… cho thấy AFF không còn là “cuộc chơi riêng” của các đội “chiếu trên”. Indonesia tuy toàn thắng 5 trận trước khi vào chung kết nhưng cũng đã thua muối mặt trước Malaysia và đánh mất luôn chức vô địch. Trình độ các đội có vẻ đã gần nhau hơn.
AFF Cup với nhiều bất ngờ hình như không phải là điều đáng mừng: chứng tỏ Việt Nam (cả Singapre, Thái Lan…) đã không bứt tốp đi được, thậm chí còn bị các đội khác níu chân; mặt bằng bóng đá khu vực giờ khá đồng đều và hình như đang giẫm chân nhau ở “vùng trũng”; các đội cứ loay hoay với những chiến lược ngắn hạn, dù có thành công cũng chỉ là nhất thời, không thể tiến xa được. Kể cả Thái Lan, vốn quyết tâm dự World Cup 2014 nhưng không khả thi.
Trong tình thế các đội đang “ghìm nhau”, Việt Nam cần mạnh dạn đề ra chiến lược phát triển bóng đá dài hơi, với những đột phá táo bạo thay vì cứ quanh quẩn sân chơi AFF Cup hay SEA Games. Chỉ có mơ ước mới giúp người ta tiến xa, và nói như Cromwell, người chỉ huy đội quân “sườn sắt” trong cách mạng Anh năm 1644, “người ta không thể nào đi xa khi không biết mình đi đâu”! Hãy xác định mục tiêu nhưng đừng tự giới hạn mình trong các mục tiêu nhỏ. Nên nhớ, Việt Nam hoàn toàn có tiềm lực về bóng đá!

Thời sự và suy nghĩ

THU NHẬP GIÁO VIÊN CÒN THẤP, KHÓ NÂNG CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY


Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo, từng tuyên bố, đến năm 2010, giáo viên sẽ sống được bằng lương. Trên thực tế, thu nhập chủ yếu của giáo viên vẫn là lương dù lương còn thấp. Tình hình này những năm qua không có nhiều thay đổi, thậm chí có lúc có nơi còn có chiều hướng xấu hơn, tức là công việc ngày càng nhiều hơn nhưng thu nhập không tăng thêm hoặc có tăng lên nhưng không kịp so với trượt giá. Chẳng hạn, bồi dưỡng dạy buổi thứ hai cho giáo viên ở các lớp bán trú vẫn chỉ là 70% của 30.000đ/tháng/học sinh suốt nhiều năm qua (30% còn lại chi cho quản lý, tức là với một lớp 40 học sinh, giáo viên chỉ nhận được thêm khoảng 400.000đ/tháng cho 1/2 thời gian làm việc). Hay theo quy định, mỗi lớp chỉ có 35 học sinh nhưng hiện nay ở nhiều trường là gần 50 học sinh và với tốc độ xây dựng trường lớp hiện nay thì tình hình được cải thiện rất chậm. Tức là giáo viên phải làm việc nhiều hơn nhưng thu nhập không được tăng thêm. Hoặc với việc tăng lương tối thiểu hiện nay, mỗi lần tăng lương ngân sách nhà nước tiêu tốn một số tiền không nhỏ nhưng khoản thu nhập tăng thực tế của giáo viên không đáng kể do trượt giá…
Thu nhập không được cải thiện, giáo viên không thể yên tâm công tác. Một bộ phận giáo viên phải tìm công việc làm thêm để có thêm thu nhập; một bộ phận khác phải tìm cách dạy thêm và biến giáo dục thành một hoạt động mua bán. Một số trường hợp cố gắng tìm cách nâng cao thu nhập cho giáo viên đã “vẽ” thêm nhiều khoản thu ngoài quy định, như tăng mức dạy buổi thứ hai, tăng mức phí bán trú, tăng tiền ăn, các khoản “sổ vàng”, “tự nguyện” – thực chất là những hình thức ép buộc phụ huynh… Rốt cuộc “phụ huynh” trở thành “chùm kế ngọt”. Thậm chí những giáo viên có điều kiện kinh tế gia đình thuận lợi, không sống bằng thu nhập từ dạy học, cũng khó kích thích họ đầu tư cho công tác giảng dạy bởi “có làm nhiều thì thu nhập cũng thế”.
Với giáo viên, dù sao cũng còn có những “lộc” nhân ngày Nhà giáo, các dịp lễ tết… - mà hiện nay ít nhiều đã trở thành điều tự nhiên, bình thường với mức độ vật chất hóa ngày càng rõ nét hơn. Còn các bảo mẫu, nhân viên, kể cả ban giám hiệu, gần như không còn khoản thu nhập khác. Từ đó, có lúc có nơi, có người đã “tận dụng” điều kiện làm việc của mình để o ép phụ huynh, học sinh, gây ra những hiện tượng không đẹp trong nhà trường.
Trong điều kiện đó, giáo viên thật khó toàn tâm toàn ý cho sự nghiệp trồng người, để trở thành “kỹ sư tâm hồn” đúng nghĩa. Sự chăm chút cho từng bài kiểm tra, sự đầu tư cho từng bài giảng hay bài thi, sự ân cần tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của từng học sinh… e khó thực hiện. Nhiều người cố gắng hoàn thành giáo án, chương trình trong giờ theo quy định chứ khó đòi hỏi họ phải đầu tư cả ngoài giờ hay các buổi ngoại khóa. Thậm chí, có người tìm cách đối phó với các đợt kiểm tra, thanh tra, chống chế các góp ý, phê bình để rồi “đâu lại vào đấy”. Từ đó, những lỗi nhỏ trong kiến thức, nhận thức, đạo đức của học sinh không được phát hiện kịp thời để uốn nắn, khắc phục; những khó khăn, rủi ro của học sinh không được giúp đỡ đúng lúc; những tài năng nổi bật của học sinh cũng không được khơi gợi, bồi dưỡng đúng mức… Nghề giáo ít nhiều có biểu hiện như một công việc bình thường như những công việc khác.
Để nâng cao chất lượng giáo dục, điều quan trọng là phải nâng cao thu nhập cho giáo viên. Cần có cách tính hệ số giáo viên cho phù hợp với mức tăng từng bậc và thời gian nâng bậc hợp lý hơn. Đồng thời, cần thiết nghiên cứu tính thu nhập theo sĩ số học sinh và vùng miền để không còn tình trạng giáo viên dạy nhiều, chấm bài nhiều mà không được tăng thu nhập và không có sự cách biệt lớn thu nhập giữa khu vực trường tư và trường công, giữa thành thị và nông thôn. Ngoài ra, cần có các biện pháp hỗ trợ để giáo viên tự nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ (như giảm giờ lên lớp định mức, tặng học bổng, hỗ trợ học phí theo thành tích học tập…), có học bổng khuyến tài hợp lý cho những giáo viên xuất sắc…

Trong tình hình hiện nay, cần thiết phải tăng học phí để nâng cao chất lượng giáo dục. Ở tầm vĩ mô, nhà nước cần điều tiết các nguồn chi để tăng mức chi cho giáo dục, trong đó chú trọng đúng mức khoản chi cho thu nhập của giáo viên. Tất cả những điều đó phải góp phần đặt vị trí của thầy giáo đúng cả “tiếng” lẫn “miếng” để ngành sư phạm trở thành một ngành thu hút được sinh viên giỏi thay vì cứ luẩn quẩn tâm lý “chuột chạy cùng sào”!

Bài đã đăng Báo SGGP, ngày 19-11-2010

Tạp bút

MÓN BÁNH QUÊ NHÀ

1. Lâu lâu mới có dịp đưa con về quê chơi, tôi dắt con ra chợ “tham quan”, nhân đó mua vào món ăn dân dã hồi thơ ấu. Ghé vào một hàng bánh tàng ong, tôi nhớ ngay đến cái vị ngọt béo, cái mùi thơm thơm của bột, của trứng, của dầu… Mua mấy cái, hỏi chuyện một lát, tôi qua hàng bánh chuối nướng. Lại một mùi thơm khác, của cả chuối chín nướng, mùi nếp khét và mùi lá chuối ủ chiếc bánh nóng hổi vừa chín tới… Lại ngắm nghía, chỉ chỏ cho con gái nghe. Hàng bánh dừa, bánh ít, bánh da lợn, bánh chuối chiên, bánh bò… Chỗ nào cũng nếm một chút, giảng giải vài câu, hỏi năm ba chuyện. Con gái được một bữa bánh ngon lành, với nhiều thức nó chưa bao giờ nếm. Tôi cũng sống lại được những ký ức tuổi thơ êm dịu.
Không chỉ có bao nhiêu đó. Cái món cốm gạo cũng rất hấp dẫn con bé. Mỗi cây cốm vừa mở bao thì thế nào nó cũng tìm ăn miếng dừa tẩm đường trước, để tận hưởng vị beo béo, thơm thơm, ngòn ngọt. Rồi bánh lọt nước dừa cũng ngon không kém. Những con bánh xanh trắng mềm mềm ăn với nước dừa béo ngậy, nước đường thơm lá dứa, thật khó tìm được ở nơi khác. Con gái tôi ăn không biết chán!
2. Chị bán bánh tàng ong nom có vẻ khắc khổ. Hẳn nhà nghèo, không có công việc gì ổn định, chị mới sắm bộ đồ làm bánh ra cái chợ nhỏ này ngồi bán đến chín giờ sáng mỗi ngày. Có lẽ thấy cách ăn mặc của tôi không giống người ở đây, chị đon đả: “Bánh này bỏ đường cát thôi, không có đường hóa học đâu chú!” Đứng quan sát chị làm một lúc, tôi hỏi: “Chị bán mỗi ngày lời được bao nhiêu?” “Vài chục thôi chú ơi! Mấy bữa trước vô mùa cấy, đi cấy khá hơn nên tôi nghỉ bán. Cấy công đôi được trăm hai tới trăm tư”. Tôi hiểu, công cấy bây giờ có giá bởi ít người còn làm nghề này…
Tôi lại nhớ đến bà chị họ tôi lúc hết vụ tôm sú thì quay sang bán tàu hủ chén. Đêm nào cũng dậy từ lúc hai giờ sáng, lục đục giã lá dứa, nạo dừa, xay đậu, nấu đậu, thắng nước đường…, để tờ mờ sáng thì gánh thùng tàu hủ ra chợ. Vừa bán dọc đường nữa, đến tám giờ vừa hết, mỗi ngày kiếm ba bốn chục ngàn, bằng một công làm cỏ mướn nhưng chị còn cả nửa ngày để làm việc nhà và đưa hai đứa con đi học… Đến mùa tôm, chị với chồng ra chòi canh tôm.
Những người phụ nữ đảm đang buôn cái này bắt cái kia, không quản khó nhọc để lo cho gia đình. Tôi nghe các chị kể chuyện và kể lại cho con gái nghe để nó hiểu thêm về những người phụ nữ, về quê hương mà cũng để hun đúc tinh thần đảm đang cho con bé.
3. Về quê, nếm hương vị của quê thì có nhiều. Một trái dừa xiêm ngọt lịm; một quày dừa nước dẻo ngọt; một khúc mía chấm muối ớt đậm đà; một bữa cơm gạo đỏ có món cá kèo nướng, rau đắng luộc cơm mẻ; tráng miệng bằng chén cơm rượu nồng say… Ăn một lần làm nỗi nhớ quê thêm nồng nàn, để rồi muốn về nữa để tiếp tục được ăn những món ăn nhà quê dân dã.
Ăn chơi thì có những món bánh. Bàn tay những dì, những chị khéo kéo làm các thức ăn vừa ngon vừa đẹp. Ngày nông nhàn, các dì các chị vì sinh kế lại đội thúng, quảy gánh, đẩy xe ra chợ để góp thêm chút ngọt bùi cho đời mà cũng để kiếm thêm thu nhập.

Thành ra, những món bánh quê trong một lần đi chợ xã làm tình cảm quê hương trong tôi thêm đậm đà; càng thắt chặt sợi dây liên hệ của con gái tôi với quê cha nó thêm gắn bó. Những thức bánh bỗng trở thành biểu tượng!

Thời sự và suy nghĩ

NÊN TỔ CHỨC NHIỀU NGÀY HỘI HIẾN MÁU TÌNH NGUYỆN

Trong thời gian qua, hiến máu nhân đạo trong cả nước đã thu được hàng triệu đơn vị máu, cứu cho hàng trăm ngàn người bệnh. Chỉ riêng tại Trung tâm Hiến máu nhân đạo TP.HCM, tính từ ngày 3-12-1994 đến ngày 31-8-2010, Trung tâm đã thu 937.747 đơn vị máu; trong đó, 8 tháng đầu năm nay, Trung tâm đã nhận được 92.526 đơn vị. Nhìn chung, lượng máu thu được năm sau luôn cao hơn năm trước. Trung tâm cũng thành lập một số tổ chức tình nguyện như CLB Máu hiếm, Đội Hiến máu dự bị… để nhận tiếp máu trong những trường hợp đặc biệt hoặc khẩn cấp. Nhiều bệnh viện lớn cũng tổ chức, vận động hiến máu để có máu tiếp ngay cho người bệnh đang cần truyền máu.
Để tăng nhận thức của cộng đồng về hoạt động hiến máu nhân đạo cũng như tăng nguồn dự trữ máu để cứu người bệnh, hội chữ thập đỏ các cấp đã có nhiều hoạt động phong phú. Từ ngày 8-5 đến ngày 2-9-2010, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đã phát động chiến dịch “Những giọt máu hồng” hè 2010. Tại TP.HCM, qua 4 tháng thực hiện, Trung tâm Hiến máu nhân đạo đã tiếp nhận được 40.410 đơn vị máu, đạt 104%, vượt chỉ tiêu được giao, tăng trên 500 đơn vị so với năm 2009. Hay vào trước mỗi dịp tết nguyên đán, việc vận động hiến máu cũng được tiến hành rộng rãi để tăng số máu dự trữ, đề phòng tai nạn tăng cao trong những ngày tết.
Tuy nhiên, dù hiểu biết về hiến máu nhân đạo và sự tham gia của người dân đối với hoạt động này ngày càng được nâng cao nhưng cũng còn nhiều hạn chế với một bộ phận lớn người còn lại. Không ít người cho rằng hiến máu cũng là đi bán máu, hiến máu sẽ mau già (do phải thay nhiều tế bào máu mới), bị béo phì, thậm chí bị… “hâm” do thay đổi máu huyết… Một số người không ủng hộ việc hiến máu bằng cách không trực tiếp tham gia và còn “vận động” người thân không tham gia. Có một số bạn trẻ đi hiến máu nhưng phải giấu gia đình, nếu không sẽ bị ngăn cản… Theo các tài liệu tuyên truyền của ngành y tế và thực tế của những người hiến máu nhiều lần, hiến máu không phải là tác nhân làm mau già, bởi trong điều kiện bình thường, các tế bào máu của chúng ta cũng được thay đổi liên tục; khi hiến máu còn kích thích sự thay đổi đó diễn ra nhanh hơn để cơ thể có thêm nhiều tế bào mới. Hiến máu cũng không là nguyên nhân làm béo phì bởi béo phì có nguyên nhân trực tiếp từ chế độ dinh dưỡng và vận động; thường thì một số người sau khi hiến máu về có xu hướng ăn nhiều hơn để “bù lại” lượng máu đã mất, thành ra thói quen nên dễ tăng cân. Với người bình thường, cứ 1kg cân nặng thì có 70ml máu; một người 50kg có 3.500ml máu, nặng 65kg có 4.550ml…, thì khi lấy 1 hoặc 2 đơn vị máu (250ml hoặc 450ml) thì không ảnh hưởng gì đến sức khỏe, do đó hoàn toàn không có việc bị ảnh hưởng tâm sinh lý do hiến máu. Bên cạnh đó, hiến máu tình nguyện với bán máu là hai việc hoàn toàn khác nhau, vì hiến máu nhận được bồi dưỡng vật chất rất ít – theo Thông báo 108/TB-HMNĐ ngày 31-12-2008 trên tinh thần của Thông tư 40 ngày 23-4-2007 của Bộ Tài chính thì chi quà tặng (bằng hiện vật) với những người hiến 250ml, 350ml và 450ml lần lượt là 50.150đ, 69.150đ và 89.800đ. Một số phường, đơn vị để đạt chỉ tiêu vận động hiến máu hoặc nhằm động viên thêm cho người hiến máu có thể có tặng tiền (thường từ 50.000đ – 200.000đ/người/lần) là sự vận dụng riêng chứ không nằm trong chủ trương chung.
Vì vậy, để có thêm nhiều người biết hoạt động hiến máu tình nguyện, ủng hộ và nhiệt tình tham gia công tác nhân đạo này, bên cạnh việc tuyên truyền sâu rộng cần có nhiều hoạt động phong trào. Chẳng hạn, nên tổ chức các ngày hội hiến máu để thu hút sự tham gia của những đủ điều kiện thay vì họ phải đến hiến tại Trung tâm Hiến máu, như ngày toàn dân hiến máu nhân ngày Toàn dân hiến máu tình nguyện (7-4), ngày hội hiến máu trong thanh niên/sinh viên/bộ đội/công nhân ở các địa phương, trường học, doanh trại quân đội, xí nghiệp, khu công nghiệp… Bên cạnh đó, nên có các hoạt động giao lưu với các điển hình hiến máu và vận động hiến máu nhiều lần. Đồng thời, cũng cần có thêm nhiều thông tin về hoạt động hiến máu trên trang web của Hội Chữ thập đỏ thành phố (http://chuthapdotphcm.org.vn)...
Ngoài ra, với những người tích cực tham gia công tác hiến máu nhân đạo, nên có những hình thức biểu dương, động viên tinh thần xứng đáng, như tặng giấy khen, bằng khen của Hội Chữ thập đỏ, của UBND thành phố, gửi thư về địa phương, đơn vị công tác để nơi này khen thưởng, mời tham gia các hoạt động giao lưu, tổ chức tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông… Xét cho cùng, vận động nhiều người hiến máu tình nguyện cũng là một hình thức giáo dục cộng đồng quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau, làm cho tình cộng đồng, nghĩa đồng bào thêm gắn bó.

Tạp bút

NHỚ KHÓI

Ngay lần đầu đọc Tràng giang của Huy Cận, tôi đã nhập tâm mà ngỡ rằng dòng kênh nhỏ trước nhà là sông Hồng, nhìn những tàu dừa nước trôi mà nhớ đến câu “Củi một cành khô lạc mấy dòng”… Tuyệt tác là một tác phẩm buồn, lãng mạn pha nét cổ điển và hiện đại. Nếu Thôi Hiệu trong Hoàng hạc lâu đã để hai câu kết đã thành điển tích văn học nổi tiếng: Nhật mộ hương quan hà xứ thị/Yên ba giang thượng sử nhân sầu. Tản Đà dịch: Quê hương khuất bóng hoàng hôn/Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai. Nhưng Huy Cận thì khác hơn: Lòng quê dợn dợn vời con nước/Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà. Khác ở chỗ, dù chẳng có khói (trên tràng giang) vẫn cảm thấy nỗi nhớ nhà dâng lên da diết; và, nếu có khói, biết đâu chẳng phải chỉ là khói sóng?
Tôi may mắn có lần được đi dọc theo chiều dài đất nước. Phong cảnh nước mình thật đẹp, người dân các vùng miền thật đôn hậu, hiền hòa. Nhưng có những chiều đang ở miền xa, trời cuối năm se lạnh, chợt thấy màu bàng bạc không biết của sương hay khói mà lòng nhớ nhà khôn tả. Giữa Tây Nguyên bạt ngàn rừng xanh và những trảng dã quỳ vàng rợp, cái màu ấy len trong những nếp nhà sàn làm tôi nghĩ đến bữa cơm chiều ấm áp, có ché rượu cần đưa cay… Đến Quảng Bình, thăm Nghĩa trang Trường Sơn, mắt tôi nhòe nhạt, không hiểu vì khói hương làm cay mắt, hay vì trước hơn một vạn ngôi mộ của các anh hùng liệt sĩ, hay vì bảng lảng khói sương ở một nơi u linh, tịch mịch. Đến Lam Kinh (Thanh Hóa), quê hương của các vua hậu Lê, vừa lạnh vừa đói, những củ khoai lùi còn bốc khói lẫn với màu tro xám làm ấm lòng lữ khách xa nhà. Ở Hà Nội, chiều hồ Gươm mờ ảo hơi sương, tôi cứ ngờ khói hương từ đền Ngọc Sơn đang lan tỏa… Tôi càng nhớ Huy Cận: Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà…
Tôi chắc rằng nhiều người, cùng như tôi, trong một chiều nào đó lạc chân đến một vùng đất lạ, nhìn thấy màu khói xa xa, sẽ dâng trào nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương da diết. Trong lòng, trong ký ức của mỗi người luôn có một góc dành cho màu khói, cũng là góc dành cho quê hương, xứ sở.
Tuổi thơ có lẽ ai mà chẳng gắn với khói. Khói đốt đồng, khói bếp, khói con cúi un muỗi, khói hun hang chuột đồng…, cả cái màu mây cuối ngày màu lam thẫm rụng sát chân trời, tưởng như một chùm khói của quê nhà đâu đó. Tôi đã không ít lần nao nao khi thấy khói. Tôi nhớ đến những ngọn khói bếp chiều nhạt nhòa len qua từng kẽ lá hay kẽ tranh trên chái bếp rồi quyện vào những ngọn tre là đà bởi sức nặng của mặt trời cuối ngày trĩu xuống. Không ống khói, khói cứ ngoằn ngoèo với như dải lụa mềm phất phơ trong gió. Mùi thơm của bữa cơm cuối ngày với con cá cọng rau sao mà đậm đà và trầm ấm. Tôi lại như thấy dáng ngoại thấp thoáng sau mấy rặng tre lúc quét sân, lúc gánh nước tưới trầu. Tôi lại thấy dáng nội bên hàng dừa đang thổi con cúi đuổi muỗi cho đám cháu chơi đùa dưới ánh chiều chạng vạng. Màu khói hay màu của hoàng hôn sao mà da diết.Tôi không bao giờ quên câu hát nổi tiếng của nhạc sĩ Bắc Sơn trong Còn thương rau đắng mọc sau hè: “Coi khói đốt đồng để ngậm ngùi”. Đó cũng là một phần ký ức tuổi thơ của tôi. Cái màu khói đốt đồng nhợt nhạt, cay nồng luôn đậm đà, sâu nặng? Bởi tôi đã lớn lên từ đồng quê và có biết bao kỷ niệm êm đềm với nơi đó. Hồi nhỏ, tôi hay cùng với cha với mẹ làm những việc cuối ngày trên đồng trước khi về nhà xung quanh đống rạ đầy khói, để chuẩn bị cho một mùa mới. Lớn lên, xa quê, xa cả gia đình, tôi mới hiểu hết ý nghĩa của câu “không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà”, càng thấy ấm áp tình gia đình, càng thấu hiểu sự nhọc nhằn của cần lao, càng yêu quê hương của mình. Tình yêu đó trào dâng mãnh liệt trong lòng mà không ngôn từ nào có thể diễn tả được!

Câu chuyện thể thao

VƯỢT QUA NỖI BUỒN

1. Thua Malaysia, Việt Nam không thể giữ ngôi vương. Hàng triệu người đã buồn.
Chúng ta đã từng thất vọng. Hồi giải năm 1998, trong khí thế hừng hực, nhất sau đại thắng Thái Lan 3-0, ai nghĩ rằng Singapore có thể ngáng đường? Nhưng một pha thiếu quyết đoán của Tiến Anh đã giúp cái lưng của Sasi Kuma đi vào lịch sử. Hay hồi năm 2002, Việt Nam là chủ nhà vậy mà sau trận thua trước Indonesia 0-3, đã bị loại từ vòng bảng.
Ở SEA Games, thậm chí nỗi thất vọng còn dày hơn. Các trận chung kết năm 1999, 2003, 2009 là những nỗi đau khôn nguôi.
2. Công bằng nhìn nhận, chỉ giành HCĐ ở giải năm nay không đáng xem là thất bại, dù chưa phải là thành công. Đội tuyển Việt Nam đang không ở giai đoạn mạnh nhất và có phong độ tốt nhất. Những Như Thành, Hồng Sơn, Tài Em, Minh Phương… đã luống tuổi và không còn sung mãn thể lực. Những Thành Lương, Trọng Hoàng, Tấn Trường… thì chưa đến độ “chín”. Chấn thương lại diễn ra liên tục. Trong khi các đối thủ lại có tiến bộ vượt bậc, nhất là Philippines và Malaysia. Và, Calisto dường như đã bị “bắt bài”.
3. Thắng không kiêu, bại không nản; thắng thua là chuyện thường tình của binh gia. Tôi vẫn thấy nên cảm ơn thầy trò Calisto. Họ đã chơi hết mình nên không có điều gì đáng trách. Tôi dẫu buồn nhưng không thất vọng.
LĐBĐ Việt Nam cần mạnh dạn tìm ra các điểm yếu và nhìn về tương lai. Cần có những biện pháp hợp lý để nâng chất đội tuyển trong thời gian tới!

Thời sự và suy nghĩ

NHỜ CÓ TIN ĐỒN, TÔI ĐƯỢC ĂN… CÁ KÈO!

Tôi là một công chức, trong lúc “củi châu gạo quế” hiện nay, ở thành phố, phải hết sức dè sẻn mới đủ sống. Trong ăn uống, chưa dám ăn ngon, thành ra phải từ bỏ nhiều món ưa thích trước đây, mà cá kèo là một. Tôi quê ở miền Tây, ăn cá kèo từ lúc… chưa mọc răng (cháo cá kèo), tính ra đã hơn 30 năm. Nhiều năm nay, dẫu thèm cá kèo cặp gắp nướng dưới than hồng hay nhớ món lẩu cá kèo ăn với rau đắng hoặc ước được ăn khô cá kèo chấm nước mắm me… thì cũng chịu, bởi cá kèo thường mắc gấp rưỡi đến gấp đôi thịt heo và mắc gấp nhiều lần so với nhiều loại cái thông dụng khác.
Đùng một cái, cá kèo về chợ rất nhiều, toàn là tươi sống mà giá lại rất mềm, chỉ bằng nửa, thậm chí chỉ phần ba lúc cao điểm. Mà người mua cũng không nhiều lắm. Đọc báo mới biết vì cái tin đồn “ăn cá kèo bị ung thư”. Nhưng cũng nhờ vậy mà tôi mới “dám” mua cá kèo về kho rau răm hay làm món cháo cá cho sắp nhỏ. Tôi chắc chẳng có bệnh gì ráo, bởi ba tôi đã ăn cá này 60 năm rồi làm gì có bệnh ung thư!
Niềm vui của tôi (hay của những người như tôi) thật quá nhỏ bé so với nỗi buồn, thậm chí lo lắng của hàng ngàn nông dân đang nuôi và đánh bắt cá kèo. Một cái tin tự nhiên ở đâu đó sa xuống, lúc đầu nhẹ như không (bởi nó kỳ quặc và quá vô lý) vậy mà lần hồi đe dọa trực tiếp đến những người bắt cá tự nhiên, người nuôi cá thương phẩm, người nuôi cá giống, người bán thức ăn cho cá và cả những thương lái. Đằng sau họ là gia đình, là việc học hành, khám chữa bệnh… Một tin đồn bỗng trở thành một mối nguy cho rất nhiều người.
Trước đó, “ăn bưởi gây ung thư” rộ lên khiến nhà vườn điêu đứng hóa ra cũng chỉ là sự bất cẩn của một số người làm báo. Họ bị sai lầm lại thiếu cẩn thận thành ra có tội với bà con trồng bưởi cả nước. Còn lần này, người ta nghi ngờ đằng sau tin đồn là một âm mưu nào đó của một số kẻ bất chính để tìm cách trục lợi. Mới mấy hôm nay thôi, cá tra, cá basa Việt Nam bị xếp oan uổng vào “danh sách đỏ” do được nuôi bằng thực phẩm và trong nguồn nước không đảm bảo an toàn – một điều hoàn toàn thiếu thực tế. Trước đó nữa, có lúc tôm sú nước ta bị cho là có dư lượng chất kháng sinh; thịt heo có thuốc tăng trọng…, cũng làm lao đao không chỉ nông dân mà cho cả một số ngành sản xuất, chế biến. Xâu chuỗi các sự kiện đó lại, có thể thấy rằng hình như có một sự thiếu minh bạch về các nông sản của Việt Nam. Dân mình nuôi, trồng phần nhiều theo tập quán, thiếu các thông số khoa học về dinh dưỡng, vệ sinh, môi trường…, cũng ít khi được ai hướng dẫn phải làm như thế nào, mà bản thân các “tiêu chuẩn” cũng chưa thông nhất nhau (như tiêu chuẩn của châu Âu, của Mỹ, của Nhật… chưa khớp hoàn toàn với tiêu chuẩn của Việt Nam). Có khi, do trúng mùa, thương lái ép giá bằng cách đưa ra các tiêu chuẩn cao ngất để giảm giá; lúc khá “hút hàng”, thương lái lại mua dễ dãi khiến người nông dân cũng không chú tâm về việc phải đảm bảo chất lượng, nhưng sau đó người tiêu dùng phản ứng, tất cả đều lại “đổ” về cho nông dân gánh đủ. Rõ ràng, nông dân đang tự “bơi” với đầy các yếu tố rủi ro.“Nỗi oan” của cá kèo đáng là một bài học lớn cho các nhà quản lý và cả các nhà nghiên cứu nông nghiệp. Cần thiết phải “chuẩn hóa” các yêu cầu về môi trường, cách nuôi, thức ăn/phân bón cho các vật nuôi/cây trồng, cũng như về dinh dưỡng, độ an toàn… của các nông sản. Những điều đó tạo ra sự minh bạch không chỉ cho các loại nông sản hay cho ngành nông nghiệp mà chính là cho nền kinh tế nước nhà.

Thời sự và suy nghĩ

Cần chú trọng quản lý sản xuất theo khoa học để tăng năng suất lao động

Tăng năng suất lao động là một yếu tố quan trọng để giảm giá thành sản phẩm, tăng năng lực cạnh tranh, cả ở cấp độ doanh nghiệp lẫn cấp độ quốc gia.
Frederick Winslow Taylor (1856 – 1915), một kỹ sư cơ khí Mỹ đã tìm ra cách nâng cao năng suất lao động, nhất là trong công nghiệp. Là một nhà tư vấn quản lý trong những năm cuối đời, ông được coi là "cha đẻ” của bộ môn quản lý theo khoa học, đặc biệt là quản lý sản xuất trong các xí nghiệp công nghiệp. Một trong những người áp dụng thành công lý thuyết của Taylor là Henry Ford, người sáng lập hãng ôtô Ford nổi tiếng. Ford đã đưa phương pháp sản suất hàng loạt (phương pháp sản xuất theo dây chuyền) vào hệ thống dây chuyền sản xuất ôtô con của ông ta.
Với vai trò quan trọng của việc tổ chức sản xuất, kinh doanh theo khoa học, ở các doanh nghiệp nước ta hiện nay cần có bộ phận nghiên cứu hiệu quả lao động của công nhân nhằm nâng cao năng suất làm việc, giảm giá thành, tăng lợi nhuận và nhất là tăng thu nhập cho người lao động. Các vấn đề đáng chú ý là:
Thứ nhất, quan tâm nghiên cứu nâng cao năng suất lao động của từng bộ phận trong toàn xí nghiệp, công ty, doanh nghiệp… Dù trong cùng một doanh nghiệp nhưng mỗi bộ phận với đặc thù công việc khác nhau nên việc nghiên cứu năng suất lao động không được đánh đồng, từ đó mới xác định được một “định mức” lao động phù hợp cho mỗi bộ phận, góp phần mang lại hiệu suất lao động cao nhất.
Thứ hai, thực hiện tốt công tác tư vấn tâm lý cho người lao động. Công tác này nên bắt đầu từ khi tuyển công nhân vào làm việc, có tác dụng tạo ra tâm lý yên tâm, thoải mái, tự tin, lạc quan trong quá trình làm việc, giảm được tai nạn lao động, giảm những ngày nghỉ không cần thiết và góp phần nâng cao năng suất làm việc. Chú ý việc tư vấn tâm lý cũng là một cách chăm lo đời sống tâm lý, tinh thần thiết thực cho người lao động, bên cạnh việc chăm lo về vật chất.
Thứ ba, định kỳ tổ chức tập huấn cho những người lao động trong cùng hệ thống, cùng nhóm công việc để có thể nắm bắt được những công việc của nhau, khi cần thiết có thể thay thế hoặc luân chuyển dễ dàng, bên cạnh việc để người lao động giao lưu, tiếp xúc, chia sẻ kinh nghiệm với nhau. Ngoài ra, cũng cần tập huấn để công nhân làm quen với các phương thức sản xuất mới, các thiết bị máy móc mới.
Thứ tư, có sự phối hợp hợp lý giữa những lao động mới vào và người có kinh nghiệm, giữa những lao động có tay nghề cao và người mới học nghề sao cho vừa đảm bảo đạt hiệu suất lao động cao nhất vừa kích thích tinh thần làm việc của người lao động vừa rèn luyện cho những lao động mới. Quá trình này cần có sự nghiên cứu đầy đủ, xét trên đặc điểm đặc thù của từng bộ phận, từng người lao động cụ thể, không được thực hiện đại khái, qua loa.Thứ năm, đảm bảo tăng năng suất lao động phải gắn liền với tăng thu nhập cho công nhân. Tăng thu nhập cho người lao động phải luôn là mục tiêu của bất kỳ doanh nghiệp nào, có như vậy mới giữ được nhân công có chất lượng cao. Vì vậy, một khi đặt vấn đề tăng năng suất làm việc là góp phần tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp thì càng phải gắn với lợi ích cụ thể của người lao động. Thu nhập của công nhân phải được tăng theo một tỉ lệ hợp lý so với lợi nhuận họ tạo ra được do tăng hiệu quả làm việc, có như vậy mới kích thích công nhân luôn chủ động và nhiệt tình tham gia các phương thức cải tiến năng suất lao động.

Thời sự và suy nghĩ

NGƯỜI TIÊU DÙNG CÓ QUÁ NHIỀU MỐI LO

“Hãy làm nhà tiêu dùng thông thái”, lời cảnh báo này nay trở thành như một khẩu hiệu dường như đã… lỗi thời, bởi dù có muốn và cố gắng “thông thái” cũng không thể thực hiện được. Đủ các hình thức gian dối, lừa đảo diễn ra, ngày càng tinh vi hơn, khiến khó có người tiêu dùng nào đủ khả năng phòng tránh được tất cả.
Không khó để kể: đổ xăng bị đong thiếu đã đành nhưng không thể nào biết được chất lượng xăng ra sao; mua sữa thì nơm nớp liệu sữa có những chất gây ung thư, bệnh tật, đồng thời luôn lo hàm lượng dinh dưỡng có đúng như nhà sản xuất đã ghi không; mua thịt cá thì không rõ có bị ướp hóa chất, có dư lượng kháng sinh, có chất tăng trọng; mua rau thì gần như “nhắm mắt đưa chân” bởi khó tránh khỏi có dư lượng thuốc trừ sâu, phân hóa học; ngay cả mua kẹo đậu phộng hay kẹo hạt điều thì gần như luôn bị “làm mặt” với những hạt to, mẩy nằm bên ngoài còn bên trong toàn hạt lép… Đối với một số dịch vụ, tình trạng “treo đầu dê bán thịt chó” cũng xảy ra thường xuyên. Chẳng hạn, các tour du lịch lữ hành thường lập lờ các nội dung tham quan, chất lượng khách sạn, xe cộ, bữa ăn…; đi taxi thì không chỉ lo đồng hồ “phi mã” mà còn sợ mất đồ nếu lỡ quên; đi xe khách, nhất là vào dịp lễ tết, thì không chỉ bị nhồi nhét, thu thêm tiền mà còn lo bị bỏ rơi dọc đường, bị “bán” sang xe khác… Những mối lo đó hầu như người tiêu dùng nào cũng phải đối mặt và gần như không sao tránh khỏi, đành phó mặc cho sự may rủi mà thôi.
Không thể nói là các cơ quan chức năng đã bỏ mặc người tiêu dùng đối phó với các hình thức gian dối, bắt chẹt, lừa gạt của người bán, người cung cấp dịch vụ nhưng hình như các cơ quan này tỏ ra bất lực trước các thủ đoạn gian dối ngày một tinh vi hơn của một bộ phận người bán hàng. Các lý do đưa ra cũng khá “khách quan”, như lực lượng quá mỏng, phương tiện thiếu thốn, các biện pháp chế tài thiếu sức răn đe… Chính vì vậy, các mối lo của người tiêu dùng gần như vẫn còn đó, thậm chí ngày càng trầm trọng hơn, thiệt hại ngày càng lớn hơn.
Trong khi đó, câu đúc kết của dân gian gần như luôn đúng: mua lầm chứ bán không bao giờ lầm, để nói rằng ngay cả khi người bán ngay thẳng, thật thà thì rủi lo, thiệt thòi phần nhiều vẫn thuộc về người mua, huống hồ chi người bán có ý đồ bất chính. Vì vậy, nếu chỉ kêu gọi suông về đạo đức, lương tâm của người bán hàng thì gần như không có tác dụng, nhất là khi đạo đức xã hội đang có biểu hiện xuống cấp. Do đó, pháp luật cần có các hình thức xử phạt đủ mạnh để răn đe, ngăn chặn tình trạng này. Chẳng hạn, cần có quy định phạt tiền gấp nhiều lần số tiền gian lận chứng minh được (như tình trạng các cây xăng đong thiếu), rút giấy phép kinh doanh vĩnh viễn, đến mức nào đó phải truy cứu trách nhiệm hình sự… Công tác tuyên truyền cần được thực hiện sâu rộng hơn nữa, nhất là tại nơi diễn ra mua bán, điểm cung cấp dịch vụ, về quyền và nghĩa vụ của các bên mua và bán. Cần công bố các đường dây nóng để người tiêu dùng phản ánh những điểm bán hàng có nghi vấn gian lận và cung cấp các phương tiện, dụng cụ đo lường đối chứng đạt quy chuẩn (như đặt cân đối chứng tại các chợ, đặt dụng cụ đong xăng tại các cây xăng…). Đồng thời, cần phát huy hơn nữa vai trò của các hội bảo vệ người tiêu dùng, nhất là khi Luật Bảo vệ người tiêu dùng có hiệu lực…
Tóm lại, để giảm các mối lo cho người tiêu dùng, cần có sự nỗ lực cao độ với sự nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Trong đó, cần làm minh bạch và lành mạnh môi trường mua bán, hành động dịch vụ để góp phần làm lành mạnh nền kinh tế và thúc đẩy kinh tế phát triển. Bên cạnh đó, đây cũng là cách để góp phần nâng cao đạo đức xã hội, xây dựng các mối quan hệ xã hội mang tính nhân văn, nhân bản hơn.

Thời sự và suy nghĩ

PHẢI TRÁNH TƯ DUY CỤ THỂ TRONG QUẢN LÝ!

Dạo trước, Bộ Giáo dục – Đào tạo có một quy định liên quan đến đồng phục, lễ phục tốt nghiệp của học sinh, sinh viên, đặc biệt là nữ, dù được coi là góp phần giữ thuần phong mỹ tục trong nhà trường khiến nhiều người cảm thấy băn khoăn. Đó là vì sao Bộ lại quan tâm đến việc nữ sinh mặc váy dài đến đâu? Hay dựa vào căn cứ nào (pháp lý, khoa học, thẩm mỹ…) để buộc nữ sinh không được mặc váy trên gối? Thậm chí, nếu nữ sinh vì lý do gì đó không thực hiện được thì xử phạt ra sao, liệu có phù hợp với các quy định pháp luật khác không?…
Gần đây hơn, khi dư luận rộ lên về tác hại của game online thì một số địa phương có quy định cấm các điểm internet công cộng mở cửa sau 22g hoặc “khóa” một số game trực tuyến sau giờ này, hoặc cấm các điểm dịch vụ internet công cộng cách trường học trong bán kính 200m… Rõ ràng mục đích của những quy định này là rất tích cực. Nhưng những con số cụ thể này dựa vào căn cứ nào (pháp lý, nghiên cứu khoa học…), tính hiệu quả ra sao?
Những quy định này cho thấy, ở một số bộ ngành, địa phương hiện nay vẫn còn quản lý bằng pháp luật, hành chính với tư duy cụ thể. Trước đó, ngành văn hóa từng “đo” quần áo ca sĩ để không cho phép hở ngực, hở chân bao nhiêu; ngành y tế từng đề ra quy định “thấp, bé, nhẹ cân” không được lái xe gắn máy…
Tư duy cụ thể buộc từng địa phương, thậm chí từng cá nhân, hi sinh cái đặc thù riêng vốn có của mình, mà có khi chính điều đó là bất khả kháng hoặc có thể tạo nên thế mạnh. Trên thực tế, việc quản lý cần có tính khái quát cao, để có thể áp dụng cho tất mọi đối tượng, hay ít nhất cũng số đông đối tượng. Còn nếu nêu cụ thể, thì sẽ có bao nhiêu cái cụ thể, cái chi tiết để điều chỉnh toàn xã hội ở tất cả các lĩnh vực? Và ngoài ra, nếu đi vào quá cụ thể thì một mặt dễ thực hiện (vì chiếu theo cái cụ thể đó) nhưng mặt khác lại có thể bỏ sót nhiều trường hợp (vì quy định có thể không thể điều chỉnh được tất cả) và nhất là có thể làm quy định sớm bị lỗi thời (vì thực tiễn luôn diễn tiến nhanh hơn quy định và thường xuyên thay đổi).
Nói vậy, không có nghĩa là không cần nêu cụ thể. Trên thực tế, cụ thể là yêu cầu không thể thiếu trong quản lý nhà nước, nhất là trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Chẳng hạn, quy định về độ tuổi trong luật hình sự là yêu cầu tối quan trọng để xác định tội danh và khung hình phạt. Hay quy định về vận tốc trong luật giao thông cũng là căn cứ cần thiết để xác định mức phạt tiền và biện pháp phạt bổ sung (nếu có)… Tuy nhiên, cần có nghiên cứu thấu đáo để xác định nội dung nào thì cần nêu cụ thể, nội dung nào thì chỉ nên nêu khái quát.
Bên cạnh đó, trước khi ban hành một văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản hành chính, cơ quan ban hành cũng cần tìm hiểu kỹ các trường hợp đặc thù, các “ngoại lệ” (nếu có) để xác định tính phổ biến cao nhất của quy định đó có thể có. Các cơ quan nhà nước cần sa vào những chi tiết cá biệt mà không thực tế, không khả thi, có khi không hợp lý mà thiếu cả tính hợp pháp, sẽ làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Bài đã đăng Báo Sài Gòn Giải phóng ngày 30-10-2010