ĐỂ MỌI NGƯỜI CÙNG CHUNG TAY…
Nhiều người đã cho rằng ngày nay “Lục Vân Tiên” không còn nhiều. Cái tâm lý “thúc thủ cầu an” tuy không bao trùm tất cả nhưng dường như nó luôn có trong mỗi người. Khi có sự dũng cảm của ai đó thì cái tâm lý ấy nhỏ lại, còn khi “đồng loạt” cầu an thì cái tâm lý ấy lớn nhất. Tôi chợt nhớ chuyện trong một bộ phim hoạt hình, có một con quái vật sống bằng sự sợ hãi của người khác, khi ai đó càng sợ thì nó càng lớn và ngược lại!
Tình trạng vắng bóng “Lục Vân Tiên” cũng có sự gần gũi với những sự việc mà bài Không phải việc của tôi của Nguyễn Son (Tuổi trẻ ngày 25-7-2008) đã phản ánh. Có một sự thật phổ biến và đau lòng là mọi người đều thấy có những sự việc không hay, đáng trách, đáng lên án, hoặc đáng làm nhưng ai nấy nhìn nhau, xem như mình vô can. “Không phải việc của tôi”, vậy là việc của ai, nào ai biết! Nguyễn Son viết: “Mọi người đều yên trí rằng: sẽ có vài người hoặc ai đó làm việc ấy. Nhưng rốt cuộc chẳng có người nào làm. Thấy vậy, mấy người nổi giận, bảo đó là việc của mọi người. Còn mọi người cho rằng người nào đó cũng làm được. Vậy mà: Chẳng người nào nhận ra rằng: mọi người đều không ai làm. Kết cuộc: mọi người đổ lỗi cho mấy người, trong khi chẳng người nào làm cái việc mà người nào đó đã làm”. Nó có gì mỉa mai như câu “nhiều sãi không ai đóng cửa chùa”, “cha chung không ai khóc”, vì “đâu phải của tôi”, “đâu phải việc của tôi”!
Khẩu hiệu một thời được đề cao (và bây giờ cũng vậy) của xã hội ta là “mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người” dường như chỉ đúng một nửa. Ai đó vì mình thì được, còn mình chẳng mấy bận tâm chuyện của người khác, dù nó có “chướng tai gai mắt” thế nào. Đó là kiểu “ai cũng oán đêm đen nhưng chẳng ai chịu góp một que diêm”. Nó sinh ra thứ “chủ nghĩa” “mackeno” (mặc kệ nó), như một triết lý sống an toàn, “nước giếng không đụng đến nước sông”. Vậy thì còn đâu tính cố kết cộng đồng, còn đâu “một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”, còn đâu “môi hở răng lạnh”… khi mà người ta tự dứt sợi dây ràng buộc vô hình nhưng rất bền chặt giữa những con người trong cộng đồng, dân tộc với nhau?
Thực tế có một sự liên hệ về mối quan hệ nhân quả giữa “không phải việc của tôi” với “hậu quả của tôi”. Chẳng hạn như, một người thấy người khác xả rác bừa bãi mà không nhắc nhở thì chính bản thân người đó sẽ phải sống trong môi trường đầy rác; một người thấy trộm mà không tri hô, không đấu tranh thì sẽ có lúc trở thành nạn nhân của tên trộm đó… Tức là “giông gió bạo tàn không tha thứ cho kẻ thúc thủ cầu an”.
Tuy nhiên, để mọi người cùng chung tay để đẩy lùi dần cái ác, cái xấu (không chỉ trên đường phố và trong xã hội) thì không thể kêu gọi suông. Ai cũng có lý do chính đáng để không trực tiếp đương đầu với cái ác, cái xấu. Vai trò của các cơ quan công quyền phải được phát huy một cách tích cực nhất. Vẫn còn đó phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc”, nhưng các phong trào này sẽ đi đến đâu nếu vai trò hạt nhân của các cơ quan công quyền, của các cán bộ, công chức quá mờ nhạt? Tức là, để một người mạnh dạn ra tay truy bắt cướp thì ít nhất họ cũng được biết rằng sau lưng họ là ai, chứ không phải sự lo lắng rằng sẽ không có ai cả, hoặc mọi người xung quanh thì chỉ dám nhìn qua khe cửa, còn lực lượng công an không biết bao giờ mới đến… Hoặc nếu họ gặp rủi ro thì có sự quan tâm nào đến gia đình họ không… Như vậy, cơ quan công quyền vẫn là lực lượng chính, sự tham gia của người dân chỉ là phụ trợ, bổ sung.
Nhiều người đã cho rằng ngày nay “Lục Vân Tiên” không còn nhiều. Cái tâm lý “thúc thủ cầu an” tuy không bao trùm tất cả nhưng dường như nó luôn có trong mỗi người. Khi có sự dũng cảm của ai đó thì cái tâm lý ấy nhỏ lại, còn khi “đồng loạt” cầu an thì cái tâm lý ấy lớn nhất. Tôi chợt nhớ chuyện trong một bộ phim hoạt hình, có một con quái vật sống bằng sự sợ hãi của người khác, khi ai đó càng sợ thì nó càng lớn và ngược lại!
Tình trạng vắng bóng “Lục Vân Tiên” cũng có sự gần gũi với những sự việc mà bài Không phải việc của tôi của Nguyễn Son (Tuổi trẻ ngày 25-7-2008) đã phản ánh. Có một sự thật phổ biến và đau lòng là mọi người đều thấy có những sự việc không hay, đáng trách, đáng lên án, hoặc đáng làm nhưng ai nấy nhìn nhau, xem như mình vô can. “Không phải việc của tôi”, vậy là việc của ai, nào ai biết! Nguyễn Son viết: “Mọi người đều yên trí rằng: sẽ có vài người hoặc ai đó làm việc ấy. Nhưng rốt cuộc chẳng có người nào làm. Thấy vậy, mấy người nổi giận, bảo đó là việc của mọi người. Còn mọi người cho rằng người nào đó cũng làm được. Vậy mà: Chẳng người nào nhận ra rằng: mọi người đều không ai làm. Kết cuộc: mọi người đổ lỗi cho mấy người, trong khi chẳng người nào làm cái việc mà người nào đó đã làm”. Nó có gì mỉa mai như câu “nhiều sãi không ai đóng cửa chùa”, “cha chung không ai khóc”, vì “đâu phải của tôi”, “đâu phải việc của tôi”!
Khẩu hiệu một thời được đề cao (và bây giờ cũng vậy) của xã hội ta là “mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người” dường như chỉ đúng một nửa. Ai đó vì mình thì được, còn mình chẳng mấy bận tâm chuyện của người khác, dù nó có “chướng tai gai mắt” thế nào. Đó là kiểu “ai cũng oán đêm đen nhưng chẳng ai chịu góp một que diêm”. Nó sinh ra thứ “chủ nghĩa” “mackeno” (mặc kệ nó), như một triết lý sống an toàn, “nước giếng không đụng đến nước sông”. Vậy thì còn đâu tính cố kết cộng đồng, còn đâu “một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”, còn đâu “môi hở răng lạnh”… khi mà người ta tự dứt sợi dây ràng buộc vô hình nhưng rất bền chặt giữa những con người trong cộng đồng, dân tộc với nhau?
Thực tế có một sự liên hệ về mối quan hệ nhân quả giữa “không phải việc của tôi” với “hậu quả của tôi”. Chẳng hạn như, một người thấy người khác xả rác bừa bãi mà không nhắc nhở thì chính bản thân người đó sẽ phải sống trong môi trường đầy rác; một người thấy trộm mà không tri hô, không đấu tranh thì sẽ có lúc trở thành nạn nhân của tên trộm đó… Tức là “giông gió bạo tàn không tha thứ cho kẻ thúc thủ cầu an”.
Tuy nhiên, để mọi người cùng chung tay để đẩy lùi dần cái ác, cái xấu (không chỉ trên đường phố và trong xã hội) thì không thể kêu gọi suông. Ai cũng có lý do chính đáng để không trực tiếp đương đầu với cái ác, cái xấu. Vai trò của các cơ quan công quyền phải được phát huy một cách tích cực nhất. Vẫn còn đó phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc”, nhưng các phong trào này sẽ đi đến đâu nếu vai trò hạt nhân của các cơ quan công quyền, của các cán bộ, công chức quá mờ nhạt? Tức là, để một người mạnh dạn ra tay truy bắt cướp thì ít nhất họ cũng được biết rằng sau lưng họ là ai, chứ không phải sự lo lắng rằng sẽ không có ai cả, hoặc mọi người xung quanh thì chỉ dám nhìn qua khe cửa, còn lực lượng công an không biết bao giờ mới đến… Hoặc nếu họ gặp rủi ro thì có sự quan tâm nào đến gia đình họ không… Như vậy, cơ quan công quyền vẫn là lực lượng chính, sự tham gia của người dân chỉ là phụ trợ, bổ sung.
Tôi được biết, ở một số nước phát triển, ý thức công dân của người dân rất cao nhưng hiếm có việc họ trở thành “Lục Vân Tiên”, vì việc một cá nhân tấn công một cá nhân khác mà không phải hành vi tự vệ chính đáng đều là vi phạm pháp luật. Hành động ý nghĩa nhất của họ là báo cảnh sát và lực lượng an ninh của họ thường xuyên làm việc hiệu quả, tạo được niềm tin cho người dân. Còn ở ta thì sao? Nếu vì các cơ quan công quyền chưa làm tròn chức trách của mình mà chỉ kêu gọi tinh thần nghĩa hiệp của người dân thì e rằng sẽ ngày càng có ít “Lục Vân Tiên” hơn!
