DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC PHẢI TĂNG CƯỜNG TÍNH “PHỤC VỤ CỘNG ĐỒNG”
Hiện nay, một số doanh nghiệp nhà nước (DNNN) còn bị dư luận cho là lũng đoạn thị trường, dùng nhiều biện pháp để vun vén lợi ích cục bộ của ngành mình. Ngành điện một mặt luôn than lỗ, thiếu vốn, đề nghị Chính phủ cho phép tăng giá điện, mặt khác từng xin trích cả ngàn tỉ đồng để chia chác nội bộ (rất may cuối cùng Chính phủ đã không duyệt ý kiến này). Nhiều doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu khi giá dầu thế giới tăng cao thì báo lỗ, xin nhà nước hỗ trợ nhưng khi giá thị trường xuống thấp thì chậm xuống theo, hoặc xuống nhỏ giọt, để kéo dài thời gian thu lợi. Có doanh nghiệp chuyên cung cấp nhiên liệu cho các hãng hàng không đột ngột tăng giá bán mà không có sự thỏa thuận với đối tác, khiến hãng này thiệt hại không ít do phải hoãn nhiều chuyến bay. Một số DNNN khác khai thác tài nguyên quốc gia (tài sản chung của toàn dân) nhưng thu lợi thì dành phần nhiều cho ngành mình…
Nghị quyết Trung ương 6 khóa X "về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" nêu rõ: “Chính sách phân phối và phân phối lại phải bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp, tạo động lực cho người lao động, doanh nghiệp và bảo đảm lợi ích quốc gia”. Nhưng thế nào là “bảo đảm hài hòa” về lợi ích thì thật mơ hồ. Cho nên không ít DNNN luôn tìm cách “ưu tiên” cho đơn vị mình trong việc chia chác các khoản lợi nhuận (đôi khi lợi nhuận đó có được là do bán tài nguyên của quốc gia chứ không phải do năng lực thực sự của doanh nghiệp). Việc tiếp nhận người lao động cũng khá “kín”, chỉ con em trong đơn vị hoặc do gửi gắm mới được vào làm việc. Đã vậy, việc một DNNN thuộc một bộ ngành nào đó tìm cách tác động cơ quan chủ quản để bộ ngành này có những chính sách có lợi cho doanh nghiệp cũng không phải là chưa từng xảy ra. Vì vậy, đã có ý kiến tách các DNNN ra khỏi các cơ quan quản lý nhà nước để doanh nghiệp khỏi “dựa hơi”, còn cơ quan quản lý thì cũng khách quan hơn khi đưa ra quyết sách của mình.
Ở nước ta, xét cho cùng, các doanh nghiệp nhà nước thực chất phải đóng vai trò phục vụ nhân dân hơn là thu lợi nhuận từ nhân dân. Nói như vậy không có nghĩa là sản xuất, kinh doanh không có yếu tố lời lãi mà chính là phải kết hợp hài hòa giữa yếu tố phục vụ và lợi nhuận. Khi cần thiết, doanh nghiệp phải đặt yêu cầu phục vụ lên trên, đó cũng là thể hiện vai trò định hướng, điều tiết và phục vụ chính sách vĩ mô.
Do đó, cần có các quy định ràng buộc trách nhiệm đối với các DNNN. Bên cạnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hệ thống doanh nghiệp và về quản lý kinh tế nói chung, các DNNN thuộc địa phương, đơn vị nào thì địa phương, đơn vị đó phải quán triệt để các doanh nghiệp thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình. Ngoài ra, cần có những quy định minh bạch trong việc phân phối lợi nhuận của các DNNN, nhất là những doanh nghiệp đang khai thác tài nguyên quốc gia, để tránh tình trạng lợi nhuận chỉ rơi vào một nhóm thiểu số cá nhân trong khi tài nguyên quốc gia ngày càng bị cạn kiệt.
Bên cạnh đó, cũng cần có biện pháp xử lý những trường hợp không thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình hoặc lợi dụng chức năng, nhiệm vụ để trục lợi. Tuyệt đối tránh tư tưởng “con cưng” của các địa phương, ngành đối với các doanh nghiệp do mình quản lý, tránh những cách thức quản lý thiếu minh bạch, không công bằng, nhất là những “ưu tiên” sai trái, từ đó dễ dãi, dung túng cho những hành vi lạm dụng hoặc sai trái của các doanh nghiệp.
Giá như nâng cao được tính phục vụ cộng đồng của các DNNN thì có lẽ người dân Hà Nội đỡ khó khăn hơn trong những ngày ngập lụt trong năm 2008 do khan hiếm hàng hóa tiêu dùng, nhất là lương thực, thực phẩm. Hay, nếu mỗi khi giá lúa xuống thấp, các DNNN mạnh dạn tung vốn mua vào dự trữ thì không những giúp nông vượt qua khó khăn mà góp phần bình ổn giá cả thị trường, kích thích sản xuất và tiêu dùng, đồng thời chủ động nguồn gạo xuất khẩu trong tình hình lương thực thế giới đang ngày càng đắt đỏ như hiện nay. Xét cho cùng, nói phục vụ cộng đồng cũng chỉ là một trong những chức năng của các DNNN mà thôi, có điều nhiều doanh nghiệp cố tình lờ đi chức năng này mà chỉ chú trọng việc lời lãi, đôi khi cái lời lãi đó được đánh đổi bằng chính sự thiệt hại của cộng đồng, của đất nước.
Bài đã đăng trên Báo Người lao động ngày 18-2-2009
Hiện nay, một số doanh nghiệp nhà nước (DNNN) còn bị dư luận cho là lũng đoạn thị trường, dùng nhiều biện pháp để vun vén lợi ích cục bộ của ngành mình. Ngành điện một mặt luôn than lỗ, thiếu vốn, đề nghị Chính phủ cho phép tăng giá điện, mặt khác từng xin trích cả ngàn tỉ đồng để chia chác nội bộ (rất may cuối cùng Chính phủ đã không duyệt ý kiến này). Nhiều doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu khi giá dầu thế giới tăng cao thì báo lỗ, xin nhà nước hỗ trợ nhưng khi giá thị trường xuống thấp thì chậm xuống theo, hoặc xuống nhỏ giọt, để kéo dài thời gian thu lợi. Có doanh nghiệp chuyên cung cấp nhiên liệu cho các hãng hàng không đột ngột tăng giá bán mà không có sự thỏa thuận với đối tác, khiến hãng này thiệt hại không ít do phải hoãn nhiều chuyến bay. Một số DNNN khác khai thác tài nguyên quốc gia (tài sản chung của toàn dân) nhưng thu lợi thì dành phần nhiều cho ngành mình…
Nghị quyết Trung ương 6 khóa X "về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" nêu rõ: “Chính sách phân phối và phân phối lại phải bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp, tạo động lực cho người lao động, doanh nghiệp và bảo đảm lợi ích quốc gia”. Nhưng thế nào là “bảo đảm hài hòa” về lợi ích thì thật mơ hồ. Cho nên không ít DNNN luôn tìm cách “ưu tiên” cho đơn vị mình trong việc chia chác các khoản lợi nhuận (đôi khi lợi nhuận đó có được là do bán tài nguyên của quốc gia chứ không phải do năng lực thực sự của doanh nghiệp). Việc tiếp nhận người lao động cũng khá “kín”, chỉ con em trong đơn vị hoặc do gửi gắm mới được vào làm việc. Đã vậy, việc một DNNN thuộc một bộ ngành nào đó tìm cách tác động cơ quan chủ quản để bộ ngành này có những chính sách có lợi cho doanh nghiệp cũng không phải là chưa từng xảy ra. Vì vậy, đã có ý kiến tách các DNNN ra khỏi các cơ quan quản lý nhà nước để doanh nghiệp khỏi “dựa hơi”, còn cơ quan quản lý thì cũng khách quan hơn khi đưa ra quyết sách của mình.
Ở nước ta, xét cho cùng, các doanh nghiệp nhà nước thực chất phải đóng vai trò phục vụ nhân dân hơn là thu lợi nhuận từ nhân dân. Nói như vậy không có nghĩa là sản xuất, kinh doanh không có yếu tố lời lãi mà chính là phải kết hợp hài hòa giữa yếu tố phục vụ và lợi nhuận. Khi cần thiết, doanh nghiệp phải đặt yêu cầu phục vụ lên trên, đó cũng là thể hiện vai trò định hướng, điều tiết và phục vụ chính sách vĩ mô.
Do đó, cần có các quy định ràng buộc trách nhiệm đối với các DNNN. Bên cạnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hệ thống doanh nghiệp và về quản lý kinh tế nói chung, các DNNN thuộc địa phương, đơn vị nào thì địa phương, đơn vị đó phải quán triệt để các doanh nghiệp thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình. Ngoài ra, cần có những quy định minh bạch trong việc phân phối lợi nhuận của các DNNN, nhất là những doanh nghiệp đang khai thác tài nguyên quốc gia, để tránh tình trạng lợi nhuận chỉ rơi vào một nhóm thiểu số cá nhân trong khi tài nguyên quốc gia ngày càng bị cạn kiệt.
Bên cạnh đó, cũng cần có biện pháp xử lý những trường hợp không thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình hoặc lợi dụng chức năng, nhiệm vụ để trục lợi. Tuyệt đối tránh tư tưởng “con cưng” của các địa phương, ngành đối với các doanh nghiệp do mình quản lý, tránh những cách thức quản lý thiếu minh bạch, không công bằng, nhất là những “ưu tiên” sai trái, từ đó dễ dãi, dung túng cho những hành vi lạm dụng hoặc sai trái của các doanh nghiệp.
Giá như nâng cao được tính phục vụ cộng đồng của các DNNN thì có lẽ người dân Hà Nội đỡ khó khăn hơn trong những ngày ngập lụt trong năm 2008 do khan hiếm hàng hóa tiêu dùng, nhất là lương thực, thực phẩm. Hay, nếu mỗi khi giá lúa xuống thấp, các DNNN mạnh dạn tung vốn mua vào dự trữ thì không những giúp nông vượt qua khó khăn mà góp phần bình ổn giá cả thị trường, kích thích sản xuất và tiêu dùng, đồng thời chủ động nguồn gạo xuất khẩu trong tình hình lương thực thế giới đang ngày càng đắt đỏ như hiện nay. Xét cho cùng, nói phục vụ cộng đồng cũng chỉ là một trong những chức năng của các DNNN mà thôi, có điều nhiều doanh nghiệp cố tình lờ đi chức năng này mà chỉ chú trọng việc lời lãi, đôi khi cái lời lãi đó được đánh đổi bằng chính sự thiệt hại của cộng đồng, của đất nước.
Bài đã đăng trên Báo Người lao động ngày 18-2-2009
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét